صابر | 18:48 - دوشنبه بیست و سوم بهمن 1391
1- استفاده از کود سبزبه عنوان جایگزین کود شیمیایی
2- رعایت تناوب زراعی که فوائد زیر را خواهد داشت:
الف) در اين روش سیستم ریشه گیاه مختلف بوده و بنابراين گیاه از تمام عناصر موجود در خاک استفاده مي نمايد.
ب) آفات، بیماری و علفهای هرز گیاه خاص در يك منطقه از بین می روند.
ج) علفکش یا آفت کش یا قارچ کشی که برای گیاه خاصی بکار رفته بود در سال بعد با کشت گیاه جدید، علفکش یا قارچ کش و يا آفت کش دیگری استفاده می شود و لذا گیاه به آن مقاوم نمی شود و اگر مقاوم هم شود بايستي علفکش یا قارچ کش و يا آفت کش بیشتری استفاده شود.
د) تناوب زراعی باعث بهبود عملکرد کمی و کیفی گیاه می شود مثلا با کشت بقولات و سپس غلات، عملکرد کمی افزایش يافته و باعث جذب دیگر عناصر توسط غلات نيز می شود که در نتيجه کیفیت گیاه بالا می رود مثل افزايش ميزان پروتين گندم و نشاسته برنج.
و) جلوگیری از فرسایش آبی یا بادی خاک مثلا اگر گیاه بصورت وجینی در شرايط ديمكاري کشت شود فرسایش آبی بوجود می آید ولي اگر یونجه کشت شود، سطح خاک توسط يونجه پوشيده شده و فرسایش کاهش می یابد.
ی) حاصلخیزی خاک را افزایش می دهد.
3- سیستم کشت مخلوط بجاي تک کشتی که فوائد زیر را خواهد داشت:
الف) بهره وری اقتصادی وجود خواهد داشت.
ب) عملکرد کمی و حتی کیفی گیاه افزایش می یابد مثلا کشت یونجه با گندم و سویا با ذرت كه در حالت اخير سویا، ازت ذرت را تامین می کند زیرا ذرت تنها غله ای است که به ازت زیادی نیاز دارد.
ج) از یک قطعه زمین دو محصول بدست می آید.
د) کارایی مصرف کود و آب بالا می رود زیرا ریشه هر دو گیاه در اين روش، تمام سطح خاک را می پوشاند و بنابراين کود و آب مصرف شده در خاك را كاملا استفاده می نماید.
4- مبارزه بیولوژیکی بر علیه آفات ، علفهای هرز و بیماریها.
تعابیر مختلف از کشاورزی پایدار :
تعابیر مختلفي كه از کشاورزی پایدار وجود دارد را ميتوان بشرح زير خلاصه كرد:
1- پایداری در تولید 2- پایداری از نظر اقتصادی 3- حفظ محیط زیست ناشی از مصرف زیاد کود
4- جلوگیری از بهره برداری نامناسب از منابع طبیعی بخصوص منابع تجدید شونده
5- پایداری از نظر بعد زمانی (منابع طبیعی و سوختهای فسیلی محدود بوده و بتدريج تخلیه می شوند)
6- بعد اجتماعی و تامین سلامت جامعه.
صابر | 12:38 - چهارشنبه سوم آبان 1391
-
خیلی از تغییرات در محیط زیست در درازمدت اتفاق می افتد. در کشاورزی ارگانیک چون مطابق اکوسیستم رفتار می شود اثر مخربی برای محیط زیست ندارد.
در مورد خاک نیز در کشاورزی ارگانیک از کمترین شخم ، کودهای بیولوژیکی ، تناوب کشت مناسب،گیاهان پوششی و ... استفاده می شود.
همچنین با بهبود جانوران مفيد خاک و تخمیر مواد آلی ، بافت خاک بهبود يافته و باروری خاک افزایش می یابد. و میزان مواد مغذی بیشتری به خاک داده می شود. به همین دلیل فرسایش خاک کم گردیده و تنوع زیستی خاک افزایش یافته.
در بسیاری از مناطق کشاورزی، آب به دلیل مصرف بی رویه کود و سموم آلوده گردیده است و به دلیل اینکه در کشاورزی ارگانیک از این مواد کمتر استفاده می گردد به همین دلیل آب نیز آلوده نمی گردد.
برای باروری خاک در کشاورزی ارگانیک از کمپوست ، کودها ی حیوانی و کودهاي آلي نیز استفاده می گردد.
برای تولید کودهای شیمیایی باید از منابع تجدید نشدني مانند نفت استفاده کرد و چون در کشاورزی ارگانیک از این مواد استفاده نمی گردد پس آلودگی هوا نیز کمتر است.
همچنین کشاورزی ارگانیک از اثرات گلخانه ای می کاهد. زیرا خیلی از فعالیتهای انجام شده در کشاورزی ارگانیک مانند حداقل شخم ، استفاده از گیاهان تثبیت کننده نیتروژن ، باز گرداندن ضایعات کشاورزی به خاک ، استفاده از گیاهان پوششی باعث افزایش بازگشت کربن به خاک گشته و حفظ و ذخیره سازی کربن را باعث می گردد.
کشاورزان ارگانیک هم نگهبان تنوع زیستی هستند و هم استفاده کننده از تنوع زیستی . مثلاً استفاده از بذور بومی که مقاومت بیشتری نسبت به بیماریها و شرایط بد محیطی دارند.
در سطوح بالا ترکیب گیاهان و حیوانات باعث بهینه سازی مصرف انرژی و بازیافت چرخه مواد می گردد.
در سطوح اکوسیستم حفظ منابع طبیعی در اطراف کشاورزی ارگانیک و فقدان مواد شیمیایی باعث حفظ حیات و حش می گردد. همچنین آیش گذاری زمین باعث عدم فرسایش خاک در تنوع زیستی می گردد.
استفاده از فرآوده های اصلاح شده ژنتیکی در کشاورزی ارگانیک جایز نیست . زیرا اثرات فرآورده های اصلاح شده ژنتیکی هنوز بخوبی شناخته نشده اند .
کشاورزی ارگانیک هدفش تشویق و توسعه تنوع زیستی است و گواهی های تایید ارگانیک این مساله را نیز در نظر دارند. -
کشاورزی ارگانیک با اکولوژی هماهنگ است و باعث تثبیت بافت خاک ، حفظ چرخه آب ، چرخه کربن ، چرخه مواد غذایی و آلودگی کمتر زمين است .
صابر | 19:27 - پنجشنبه بیست و هفتم مهر 1391
پرورش کرم خاکی و تولید ورمی کمپوست
بخش اول
Worm یک کلمه لاتین به معنی کرم است و ورمی کمپوست به کودی اطلاق می شودکه از مدفوع گونه ای خاص از کرمهای خاکی بدست می آید .در طبیعت بیش از 2500 گونه مختلف از کرمهای خاکی زندگی می کنند، اقسام این کرمها از نوع مستقر در سطح زمین تا کرمهای مستقر در سوراخهای عمیق متفاوت است. بیولوژی ، الگوهای رفتاری ، عادات تغذیه ای و احتیاجات زیست محیطی این گونه ها بسیار متنوع می باشد. برای تهیه ورمی کمپوست از گونه ای خاص از کرمهای قرمز رنگ مناطق گرم و مرطوب بنام Eisenia Foetida که به کرم ببری یا کرم کمپوستر نیز معروف میباشند استفاده می شود.
فرآیند تولید ورمی کمپوست عبارت است از عبور آرام و پیوسته مواد آلی از درون دستگاه گوارش کرم و تغییر حالت این مواد به مدفوع کرم؛ فضولات کرمها شامل مواد مغذی برای گیاهان بوده و دارای حالتی است که به موقع برای تغذیه گیاه آزاد می شود، ورمی کمپوست ماده ای است که بخوبی تغییر فرم یافته و ساختار، تخلخل، تهویه، زهکشی و ظرفیت نگهداری رطوبت در آن در حد عالی بوده و از لحاظ کیفی سرشار از مواد هومیک و عناصر قابل جذب برای گیاهان است .
ورمی کمپوست دارای عناصری از قبیل :
کربن ، نیتروژن ، فسفر ، پتاسیم ، سدیم ، کلسیم ، آهن ، روی ، منگز وسایر عناصر میکرو و ماکرو میباشد. خواص یاد شده فوق ورمی کمپوست را تبدیل به کودی ایده ال برای رشد و بالندگی عمومی گیاهان کرده و با توجه به اینکه در فرآیند تولید این کود از هیچ ماده شیمیایی استفاده نمی شود، محصولات کشاورزی تولید شده کاملاً طبیعی خواهند بود ؛ این ویژگیهای منحصر بفرد توجه علاقمندان محیط زیست را نیز در سراسر جهان به خود جلب کرده و آینده روبه رشدی برای استفاده وسیع از ورمی کمپوست در کشاورزی ارگانیک را رقم خواهد زد.
ضرورت استفاده از کودهای بیولوژیک
• تامین عناصر غذایی به صورت کاملاً مناسب با تغذیه طبیعی
• کمک به تنوع زیستی
• تشدید فعالیتهای حیاتی گیاه
• بهبود کیفیت ، حفظ بهداشت و محیط زیست
• حفظ و حمایت از سرمایه های ملی
كرم هايي كه براي ورمي كمپوست استفاده مي شود كرم هاي قرمز يا Eisenia foetida نام دارند و هم چنين با عناوين مختلف مانند ( red wigglers) يعني كرم هايي كه مدام در حال حركت هستند ( manure worms) يعني كرم هايي كه كود تهيه مي كنند (red hybrid) كرم هاي قرمز دورگه ( tiger worms) كرم هاي ببر مانند مشهور هستند . به اين ترتيب شما مي توانيد چمن يا كاتالوگ باغ را سفارش دهيد .
بيولوژي
كرم هاي خاكي چگونه جانوريست
كرم خاكي جانوري است با بدن استوانه أي كه انتهاي آن باريك تر مي شود سطح شكمي نسبتاً مسطح و كم رنگ تر است . در صورتي كه سطح پشتي تيره تر بوده اين جانور فاقد يك سر مشخص و قطعات بدن در گونه هاي مختلف متفاوت است . هر قطعه از يك بند و هر دو بند به وسيله شيار عرضي از يكديگر مجزا مي گردند
اندازه :
كرمهاي خاكي از لحاظ طولي دامنه وسيعي را در برمي گيرند
دهان در بند اول قرار ميگيرد و داراي ساختمان گوشتي بوده و فاقد هرگونه زائيده سفت و محكم است .دهان در كرمهاي خاكي چهار فرم متفاوت بوده كه هر يك داراي نام ويژه أي مي باشد مخرج نيز در انتهاي بدن واقع گرديده است .
رنگ
رنگ كرمهاي خاكي تا حدود زيادي بستگي به وجود يا عدم وجود دانه هاي رنگي دانه أي شكل و يا سلولهاي رنگي دارد . كه در لايه ماهيچه أي زير كوتيكول وجود دارند . كرمهاي رنگي نظير لومبريكوس ترستريس معمولاً قرمز قهوه اي ويا تركيبي از آن و حتي گاهي متمايل به سبز . اين رنگ تا حدودي به دليل وجود مايعات زرد رنگ در حفره عمومي يا سلولهاي سبز كلراكوژن نزديك سطح بدن است . نظير آلوبوفورا كلروتيكا Alloobofora chlourjicaكه سبز رنگ و داراي كمربند تناسلي قرمز رنگ است . سطح شكمي كرمها نسبت به سطح پشتي آنها داراي رنگ روشن تري است . اگر چه در برخي مواقع دانه هاي رنگي در بدن كرمها كاملاً پخش نبوده بلكه بصورت نوارهاي تيره رنگي در روي بندها هستند و فاصله بين بندها در بدن بصورت روشن تري مشاهده مي شود نظير بندهاي بدن (Eisenia foetida ).
دسته أي از كرمهاي خاكي بيرنگ و يا كمرنگ هستند ولي بدليل هموگلوبين خون آنها كه در مويرگهاي سطحي جريان دارد و نيز شفاف بودن غشاء بدن ، اغلب صورتي و يا متمايل به رنگ قرمز بنظر مي رسند . در صورتي كه ديواره بدن مات باشد كرمها بيرنگ متمايل به سفيدند .
رنگ كرمهاي خاكي بر حسب نوع محيط زيست و عمق خاك نيز متفاوت است . مثلاً كرمهاي سطح الارض خاك از كرمهاي تحت الارض رنگي ترند . و يا آنهايي كه در بقاياي گياهان زندگي مي كنند قرمز تر از ساير گونه ها هستند . و نيز گونه هايي كه در زير سطح خاك بسر برده اند و از مواد معدني تغذيه مي كنند خاكستري رنگ و يا خاكستري مايل به آبي است و رنگ گونه هاي نسبتاً خشك اغلب تيره تر از كرمهاي مناطق مرطوب است .
گونه هاي داراي رنگ قرمز نظير لومبريكوس وايزينيا و اندروبنيا در سطح خاك زندگي مي كنند . در حاليكه انواع بيرنگ در لايه هاي عميق تر بسر مي برند . به عقيده گيلبرت ( 1931) مواد رنگي كرمهاي خاكي را در مقابل آسيب هاي نور خورشيد حفاظت مي كند .
ساختمان داخلي
بدن كرم خاكي از دو لوله داخل هم تشكيل شده كه لوله خارجي ديواره بدن و لوله داخلي حفره گوارشي است . فضاي ميان اين دو لوله حفره عمومي بدن را تشكيل مي دهد ، كه داراي پرده أي بنام سپتا ( Septa ) است . كه از جنس بافت پيوندي است . و به محفظه هايي بخش مي گردد و ميان اين حلقه ها ي 1و 2 سپتا وجود ندارد و درون حفره عمومي مايه أي بنام صفاتي يا سلوميك وجود دارد كه در آن سلولهاي آميبوسيت شناورند . مايع صفاتي برنگ سفيد شيري است ك گاهي بدليل فراواني سلولهاي حاوي مواد چربي برنگ زرد در مي آيد . نظير گونه دندرو بينا -(Dendrobena) كه سلولهاي محتوي قطرات روغن دار د . در گونه ايزونيا فوتيدا (E. foetida
اين مايع بوي سير مي دهد . غلظت اين مايع در گونه هاي مختلف كرم خاكي متفاوت است و بستگي به رطوبت و شرايط منطقه أي دارد . كه كرمها در آن زندگي مي كنند . در كرم خاكي شرايط آب و هوايي خشك اين مايع غليظ تر از آنهايي است كه در شرايط مرطوب زندگي مي كند
سيكل زندگي و بيولوژي توليد مثل
اندام توليد مثلي
كرم خاكي جانوري است دو جنسي يعني هم به تنهايي نر است و هم ماده و اندامهاي تناسلي همه آنها در شكم قرار گرفته اند . دستگاه توليد مثل نر تشكيل شده از 1- دو جفت بيضه كه بسيار كوچكند و در بندهاي Iو NI قرار گرفته اند . 2- يك قيف مژكدار كه در عقب بيضه ها قرار گرفته است . 3- كانال دندان كه سر انجام به چهار كانال افران ارتباط مي يابد و خود به روزنه تناسلي نر كه در بند IVقرارگرفته مربوط مي گردد .4- بيضه ها و قيف هاي مژكدار و اسپرم در داخل شش كيسه مني قرار دارند كه سه جفت اند و ساختمان كيسه مانندي دارند . كيسه أي مني در بندهاي IN تا NII واقع گرديده و اطراف مري را احاطه كرده اند .
معمولاً اسپرماتوژون قبل از اينكه به مرحله بلوغ كامل برسد از بيضه ها جدا شده ساير مراحل خود را داخل كيسه هاي مني طي مي نمايد . و بدين ترتيب اسپرماتوژون بالغ در هنگام جفت گيري از قيف هاي مژكدار و مجاري عبور نموده وارد بدن كرم ديگري مي گردد .
اندامهاي تناسلي ماده عبارتند از :
1- يك جفت تخمدان كه بطور قدامي در بندهاي XIIIقرار مي گيرد و تخمي كه در آنها بوجود مي آيد به داخل حفره عمومي بدن ريخته مي شود و از آنجا توسط دو قيف اوديلاكت در ناحيه خلقي بند NVقرار دارد جمع آوري مي گردد و سر انجام وارد روزنه اويداكت كه در بند XIV است مي گردد .
2-كيسه هاي دريافت كننده مني در بندهاي IXو X , واقع گرديده اند در اين اندامها است كه اسپرماتوژون بوسيله جفت گيري وارد بدن ماده ديگر گرديده جمع آوري و ذخيره مي شود و تخم را كه در داخل پيله قرار دارد كشيده مي كند .
جفت گيري
روش هاي جفت گيري براي همه گونه ها يكسان نيست ، كرمهاي خاكي در اكثر ماههاي سال مي توانند توليد مثل كنند و مخصوصاً در ماههايي كه رطوبت هوا زيادتر است افزايش مي يابد . لقاح از نوع تقاطعي بوده و معمولاً 2 تا 3 ساعت طول مي كشد . در هنگام جفت گيري دو كرم طوري به يكديگر مي چسبند كه سر هر يك مقابل دم ديگر در جهت مخالف هم قرار مي گيرد دو كرم بوسيله ترشحات غده أي به همديگر مي چسبند و از سطح شكمي بدنهايشان بر روي يكديگر قرار مي گيرد بطوري كه مانند اسپرماتيكا در مقابل قسمتي از كمربندهاي تناسلي كرم ديگر كه را ه ورود اسپرم است قرار مي گيرد .
ذرات موكوس زياد ترشح شده بطوري كه هر كدام به وسيله آن پوشيده شده و بوسيله يك مجراي چسبناك بين قطعه نهم و حاشيه خلقي كمربند تناسلي . در مجراي چسبناك به هم مي چسبند و بخاطر اين كه دو كرم محكمتر يكديگر در بر گيرند سيستمهاي هر كرم در ناحيه بندهاي 6 تا 10 به داخل بدن كرم ديگر مي رود .
در هر كرم يك جفت شيار سمينال كه از بند NVتا كمربند تناسلي امتداد مي يابد تشكيل مي گردد . و از اين شيارها اسپرماتوژون از بدن يك كرم عبور كرده وارد كيسه دريافت كننده مني كرم ديگر مي گردد .
سپس دو كرم از يكديگر جدا مي شوند بعد از جفت گيري هر كرم كمربند تناسلي ترشحات توليد مي كند كه سر انجام روي سطح بيروني سخت مي شود . وقتي اين ماده سخت شد كرم بطرف عقب حركت كرده بنابراين لوله أي روي سر كرم كشيده مي شود و قتي كرم كاملاً رها مي شود قسمت هاي انتهايي لوله بسته مي شود و پيله أي را تشكيل مي دهد كه تقريباً به شكل ليمو است
هر كرم بعداً تشكيل تعدادي پيله ( cocoon) را مي دهد كه در داخل آنها تخمها قرار دارند گونه E. foetidanv در عرض 3 تا 5 روز مي توان ميان 2تا 10 عدد پيله كه هر كدام داراي تعدادي تخم از 1 تا 28 تغيير مي يابد بوجود آورد . اما اغلب فقط 1 يا 2 كرم زنده مانده به دنيا مي آيد . اندازه و شكل پيله كرمهاي خاكي با يكديگر متفاوت است و در هنگام رده بندي يكي از معيارهاي مورد استفاده مي باشد در داخل هر پيله چندين تخم به چشم مي خورد كه تنها يكي يا دوتا از آنها موفق به نمو كامل تا جانوربالغ مي گردد . يك كرم بالغ از گونه ( R . u b e l u s) در هر 7 تا 10 روز يك تخم مي گذارد كه در حدود 2 تا 20 جنس در آن وجود دارد .
براي هر پيله يك لوله آهكي در اطراف كمربند و همچنين در بندهاي نزديك كمربند ترشح مي- شود كه در آن پيله وجود دارد تخم و آلبومين ( ماده مغذي ) در هنگاميكه پيله بر روي كمربند تناسلي است وارد آن مي گردد و پس از مدتي پيله در روي زمين مرطوب قرار مي گيرد.
بيولوژي تغذيه
دستگاه گوارش
لوله گوارش در كرمهاي خاكي به صورت لوله اي است از دهان شروع شده وتا مخرج كشيده ميشود واين لوله داراي قسمتهاي مختلف ميباشد كه عبارتند از :حفره دهاني،حلق،مري ،چينه دان،سنگدان وروده حفره دهاني از بند اول شروع شده وتنها يك يا دو حلقه اول را اشغال ميكند.حلق حدود6حلقه را پس از حفره دهني در بر ميگيرد محتوي غدد حلقي است.
كرمهاي خاكي حلق را بصورت يك پمپ مكش بكار ميبرند بطوريكه ديواره هاي آن در نتيجه انقباض ماهيچه ها ذرات را از طريق دهان به بيرون ميكشد .درتمامي كم تاران خاكزي مري بصورت باريكي از حلق شروع و به چيندان كه محل ذخيره مواد غذايي است متصل شده و سپس به سنگدان كه داراي ساختماني ماهيچه أي و محل خرد كردن مواد است منتهي مي گردد . بعد از سنگدان روده قرار دارد . كه بصورت لوله مستقيمي تا انتهاي بدن ادامه مي يابد روده محل اصلي هضم و جذب غذااست ساختمان روده 2 لايه متشكل از يك لايه ماهيچه أي حلقوي داخلي و يك لايه ماهيچه أي طولي خارجي است هضم غذاتوسط آنزيم هاي روده صورت مي گيرد اين آنزيم ها شامل ليپاز ، آميلاز ، سلولاز ، كنياز مي باشد كه در P Hحدود خنثي فعال مي باشد .
بندهاي 15-44 بدن كه در آن چيندان متصل با سنگدان قرار دارد ، منطقه ترشح نام نهاده اند .
حركات ماهيچه أي سنگدان و كوتيكول ضخيم آن باعث سايش ماده آلي و خاك و اختلالات آنها با يكديگر مي شود .
بعلاوه در ترشحات گونه ايزو نيا فوتيدا ( E . foetida)در نوع آنزيم پروتناز و يك نوع آميلاز شناسايي شده است كه در عمل هضم مواد عالي شركت فعال دارد( وان گانسن 1962 Vangansen)منطقه آخر بدن يعني از بند 44 تا مخرج منطقه جذب ناميده شده است كه جذب نهايي مواد در اين قسمت انجام مي گيرد . غذاي كرم خاكي معمولاً پوسيده برگها و مواد گياهي را تشكيل مي دهد . اسيدهاي عالي غذاتوسط كربنات كلسيم مترشحه از غده هاي آهكي مري خنثي ميگردد . و غذاي گوارش يافته داراي P H قليايي بوده و در قسمت انتهايي بدن موادهضم نشده توسط يك لايه صفاتي مانند پوشيده شده و بصورت قطعات به اندازه مختلف دفع مي گردد .
دستگاه دفعي
نفريديها كه اندام اصلي دفع مواد زائد در كم تاران هستند اغلب به تعداد يك جفت در هر بند به استثناي سه حلقه اول و حلقه آخر وجود دارند . بعلاوه مقداري از مواد زائد بدن بصورت مواد لزج موكونيدي از سطح بدن ترشح مي گردد . ادرار عمدتا شامل آمونياك وارده است اگر چه برخي اسيد اوريك را نيز در اين مايع گزارش كرده اند . معمولاً هر نفريدي دو حلقه متوالي را اشغال مي كند . ساختمان نفريدي از يك لوله ساده تشكيل شده كه يك سر آن از طريق منافذ نفريدي به خارج از بدن باز مي شود . انتهاي ديگر اين لوله از طريق مجراي باريكي از جداره بين حلقه ها گذشته و بصورت يك دهانه قيفي شكل بنام نفرستم (Nephrostom)به درون حفره عمومي بدن باز مي شود . و از آنجا مواد زائد حاصل از متابوليسم را از محيط خون و حفره عمومي دريافت كرده و توسط منافذ نفريدي به بيرون هدايت مي كند . قسمت اصلي نفريدي بصورت لوله سه حلقوي است كه چهار بخش متمايز در آن مشاهده مي گردد . يك لوله خيلي باريك متصل به نفرستم يك لوله كوتاهتر مژدار بوده و توسط منافذ نفريدي به خارج از بدن منتهي مي گردد . معمولاً شكل مثانه به عنوان يك خصوصيت سيتماتيك در لومبريسيده ها رسيده ها مورد استفاده قرار مي گيرد . ( تاماراپرل 1973)
رفتار تغذيه أي
مدفوع كرمهاي خاكي را كرمي كامپوست مي نامند كه در واقع فضولات كرمهايي است كه از زباله شهري ، كود گاوي ، لجن فاضلاب خانگي و يا هر دو ماده آلي ديگر تغذيه كرده باشند .
يكي از اعمال مهم كرمها اين است كه بطور غريزي باكتريهاي غير موازي و قارچها را كه حضور آنها نامطلوب است ، مي خورند و مانع از تكثير آنها در محيط مي شوند . همچنين از بذر علفهاي هرز نيز تغذيه مي كنند آنها مواد آلي را به ذرات خيلي ريز خرد كرده ، فعاليتهاي ميكروبهاي مفيد را به سبب افزايش سطح كود ، بالا مي برند در اطراف اين مواد به هنگام دفع از بدن كرم ، غشايي پوشيده مي شود كه به معدني شدن و آزاد سازي تدريجي مواد غذايي كرمي كمپوست حاصل كمك مي كند .
دانشمندان كشف كردند باكتريهايي كه توسط كرمهاي خاكي پرورش مي يابند ، از رسته تو باكترها هستند و ازت را تثبيت و فسفر را قابل دسترس مي سازند .
همچنين مي توانند انواع ويتامينها و هورمولهاي گياهي را توليد كنند كه به همراه فضولات آنها دفع مي شود كرمي كمپوست از نظر كيفيت ، معادل بهترين هوموس خاك است و بوسيله عوامل طبيعي توليد مي شود . كيفيت كرمي كمپوست كاملاً به نوع غذا يا زباله أي كه كرمها تغذيه كرده اند بستگي دارد .
كرمي كامپوستها اگر چه اندك تفاوتي با هم دارند اما در تجزيه همگي آنها مقادير زيادي كلسيم ، پتاسيم ، سديم و اسيد فسفريك محلول ديده مي شود .
كرمهاي خاكي در هنگام فصول مرطوب به سطح بستر خود حركت مي كنند زيرا كرمهاي خاكي موجودات موازي بوده و جذب اكسيژن از طريق سطح پوست خود بايستي در مجاورت هوا قرار گيرند . همچنين بدليل اينكه مواد غذايي معمولاً در سطح خاك بيشتر بوده لذا در هنگام طللوع و غروب آفتاب به سطح خاك آمده و از مواد آلي اين منطقه تغذيه مي نمايند .
اكولوژي كرمهاي خاكي
اكولوژي را روابط بين موجودات و دنياي بي جان آنها تعريف كرده اند همانطور كه از نام كرم خاكي معلوم است محل زندگي اين جانور درون خاك مي باشد و بالطبع علاوه بر تاثيراتي كه اين جانوران بر روي خون موجود در خاك محيط زيست خود دارند محيط اطراف آنها نيز تاثيرات غير قابل انكاري بر روي پراكش و تعداد كرمهاي خاكي در منطقه مي گذارند و در ابتداي اين بحث به بررسي تاثيراتي كه كرمهاي خاكي بر روي محيطهاي زيست خود مي گذارند مي پردازيم و سپس تاثيراتي كه محيط بر روي كرمهاي خاكي دارند مورد بررسي قرار خواهد گرفت .
تاثير كرمهاي خاكي بر روي محيط
كرمهاي خاكي تاثير متفاوت بر روي خاكهاي محيط زيست خود دارند كه عبارتند از الف : تاثيرات فيزيكي و مكانيكي (ب) تاثيرات شيميايي (ج) تاثيرات بيولوژيكي
همچنين برخي از عوامل در پراكنش و انتشارگونه هاي مختلف موثر اند كه در ادامه بشرح مختصر هر كدام از آنها مي پردازيم .
تاثيرات مكانيكي
وجود ذرات كوچك با مقادير زياد در مدفوعات كرمها ي خاكي نسبت به ذرات محيط آنها نشان مي دهد كه آنها قادرند مواد معدني را به اجزاء كوچكتر تبديل كنند .
تاثيرات شيميايي
گونه هاي حفار كر مهاي خاكي در فرايند اختلاط نقش اصلي را بعهده دارند . و اين كار را در دو مرحله انجام مي دهند .
در مرحله اول با بلع مخلوطي از ذرات آلي و معدني باعث ازدياد تشكيل كمپلكس هاي آلي معدني خاك مي گردند و در مرحله دوم با دفع مدفوعات در سطح خاك ، انجام ميگيرد.
تاثيرات بيولوژيكي
اهميت نقش كرمهاي خاكي را در تحول هوموس مي توان از مقايسه يك خاك مور كه حاوي تعداد كمي كرم خاكي است و يك خاك مول با تعداد فراوان كرم خاكي درك كرد كه در خاك مول بعلت تاثير تعداد زياد كرم خاكي افق هاي أن اساساً تحول يافته و تمايز افق مشهود نيست در حاليكه خاك با نوع هوموس مور لايه لايه بوده و طبقات مشخص دارد .
عوامل موثر در پراكنش
عوامل اقليمي
كرمها قادر به تحمل دما و يا گرماي زياد نيستند بطوري كه در سرماي زير نقطه يخبندان در طي چند سال رشد آنها متوقف خواهد شد . همينطور بيشتر آنها در صورتي كه حرارت محيط به مدت چند روز به بيش از30 درجه سانتي گراد برسد قادر به ادامه زندگي نخواهند بود و معمولاً براي مقابله با حرارتهاي نامتناسب به دالانهاي زيرزميني خود پناه مي برند .
شرايط آب و هوايي و فصل در واكنش عمودي و افقي كرمهاي خاكي دخالت مستقيم داشته و نه تنها در يك دوره ساليانه بلكه در طول شبانه روز تعداد فعاليت و حركت عمودي و افقي آنها اختلافات زيادي از خود نشان مي دهد . بطوريكه در طول شبانه روز هنگام طلوع و غروب آفتاب فعاليت كرمها در سطح خاك بيشتر مي شود و به همين ترتيب در فصولي كه آب و هوا تعادل بيشتر ي دارند ، تعداد و جمعيت كرمهاي خاكي در سطح افزايش يافته و در مقابل در فصولي كه شرايط نامناسب مي شود اين جانوران دوره اي سكون اختياري براي خود انتخاب مي كنند .
پرورش با مواد آلي مختلف
در دنيا روش هاي مختلفي جهت پرورش كرم خاكي وجود دارد . بدليل اينكه كرمهاي خاكي داراي تنوع زيادي بوده و به عبارتي مي توان گفت در هر محيطي رشد و تكثير مي يابند از اين رو با توجه به شرايط اقليمي و اقتصادي هر منطقه روش پرورش نيز تفاوت دارد .
زائدات كود گاوي كه احتمالاً داراي ميزان كمي از محلول يك نوع نمك آلي يا آمونياك بوده مي توانند براي كرمهاي خاكي كشنده باشند . در نتيجه اينگونه زائدات قبل از استفاده بايد پردازش شده تا درجه ليميت آن تقليل يافته يا خنثي شود . بهترين روش پردازش اينگونه مواد ذخيره سازي آنها به مدت طولاني است .
تحقيقات نشان مي دهد كه لجن هوازيي شده فاضلاب مي توانند مواد غذايي ضروري را رشد و براي توليد مثل كرمهايي مانند : ايزونيا ( Eudrilus)ايو دريلوس ( Eudrilus)را تهيه نمايند .
پرورش با مواد آلي گياهي
روش ساده و موفقيت آميز براي پرورش كرم خاكي استفاده از ضايعات گياهي ، علفهاي هرز خاك برگهاي در حال فساد و حتي خاك اره توليد شده در كارگاههاي چوب بري مي باشد . اين مواد را مي توان با هم مخلوط كرده و به عنوان محيط كشت كرمها از آنها استفاده نمود . بدين ترتيب كه يك توده از اين كود بطول 2.64متر و عرض 1.32 و به ارتفاع 2مترمي تواند در حدود 50000عدد كرم خاكي را در خود جاي دهد .
پرورش به وسيله زباله شهري
يكي ديگر از روشهايرورش استفاده از ضايعات آشپزخانه أي است با داشتنن يك فضاي كوچك در انباري ، آشپزخانه ، پاركينگ يا حياط مي توان ضايعات را داخل محفظه مخصوص تخليه نمود ه تا كرمها تغذيه نمايند .
Vermi composting انواع زيادي از ضايعات آشپزخانه و باغچه را به مواد مغزي و غني براي گياهان تبديل مي كند كرمها مي توانند ميزان زهكشي و تركيب خاك را نيز افزايش دهند . استفاده از كرمها براي تجزيه ضايعات آشپزخانه سودمنديهاي زير را بدنبال داردد .
اين روش بوي كمتري ايجاد نموده و همينطور آفات كمتري را بخود جذب مي نمايد . بدليل حركت كرمها در فضولات موجب هوازي شده و بوي نامطبوع ايجاد نمي كند .
اين روش باعث كاهش هزينه حمل و نقل و دفن زباله مي شود
اين روش آب و الكتريسته موجود در زباله را كه در واحدهاي انتقال زباله از دسترس خارج مي شوند ، نگهداري مي نمايد .
اين روش باعث اصلاح خاك با كيفيت بالا مي شود .
ميزان كرمها را براي ماهيگيري افزايش ميدهد .
ساير محيطهاي كشت
از نظر اقتصادي كشت وپرورش كرم خاكي وقتي مقرون به صرفه است كه بتوان از موادي كه داراي هيچگونه هزينه أي نباشد استفاده كرد . مثل پسمانده هاي رستورانها ، آشپزخانه ها اماكن ميوه و تره بار ، مواد زائد كارخانه أي تهيه مواد غذايي ( كارخانه آرد سازي و روغن كشي سويا )
از هريك از انواع خاكي كه با مواد آلي مخلوط شده باشند مي توان بعنوان محيط كشت و پرورش كرم خاكي استفاده نمود .
مركز تهيه كرم خاكي در فيليپين توصيه مي كند كه بهترين تركيب غذايي براي كرم خاكي . مخلوطي از 55% خاك اره ، 35% پوسته برنج و 10% سبوس برنج مي باشد . اين مخلوط بايدبه مدت 3هفته تخمير شود تاحرارت آن بين 5/15تا20درجه سانتي گرادبرسد.پس از تخمير كافي وكنترل دما اين محيط آماده كشت كرم ميباشد .در كارخانه سوداك(sovadac)در جنوب فرانسه با استفاده از روش كرمي كمپوست كه از سال 1991به اجراء گذاشته شده است .سالانه علاوه بر در آمد بسيار زياد ،كمك مفيدي نيز به حل مسائل زيست محيطي مي گردد. اين كارخانه 20تن مواد زائد خانگي را در روز فرايند مي كند . بدين ترتيب كه پس از جدا سازي فلزات ،شيشه ها ،پلاستيكها ، منسوجات،كاغذ ومقوا،با قي زائدات به طريق موازي به كمپوست تبديل مي شود ودماي محيط كمپوست تا 70درجه سانتي گراد نيز ميرسد . ودر نتيجه پاتوژها وديگر موجودات آلي زبان آور آن از بين مي روند پس از اين مراحل ،زائدات براي پردازش بيشتر به 36 مخزن كه هر يك ظرفيت 15 تن را دارند ارسال مي شوند ، آنگاه يك تا 2000 ميليون كرم قرمز از نوع .E.ANDERIبه أن اضافه ميشود .
شركت توسعه كود كمپوست كار نا تاكا (Karnataka )واقع در شهر بنگلادر هندوستان براي توليد 200تن كود كمپوست در روز طراحي شده است ولي عملاً فقط روزانه بين 90تا100 تن زباله تحويل اين شركت ميشود در اين سيستم براي تهيه يك تن مواد آلي (كود بيولوژيك كمپوست )در روز نيازمند هزارو پانصد متر مربع (m21500)فضا و 6نفر كارگر مي باشد .با اين روش ساليانه حدود 70تن كرم خاكي توليد مي نمايد .در حال حاضر اين شركت از يك كشاورز هندي ،هر تن كرمي كمپوست را به قيمت 1000روپيه خريداري مي نمايد .كيسه أي 50كيلوگرمي كرمي كمپوست اين شركت كه جنبه صادراتي نيز دارد به قيمت 50دلار در بازار هاي جهاني ،طرفداران بسياري دارد .
كاربرد VERMI COMPOST
وقتي در باغچه يا باغي مشغول كندوكاو هستيم در بين توده هاي خاك به منافذي برميخوريم كه به شكل دالانهايي در زير زمين حفر شدهاند .اين دالانها متعلق به موجوداتي است بنام كرم خاكي .البته اين موجودات نه در فرهنگ وآداب ورسوم ما جايي دارند و نه از لحاظ علمي در مجامع كشورمان مطرح شده است .وبدين لحاظ نبايد بر كسي خرده گرفت كه چرا از موجوداتي به اين ارزشمندي چيزي نميداند ويا به آن توجهي نمي كند .
در زمانهاي گذشته مردم چين وژاپن از پودر كرم خاكي در مصارف پزشكي استفاده مي كردند بخصوص در معالجه سردردها ويا تب ولرزها وامروزه مشخص شده است كه در بين كرمهاي خاكي ماده آلي بنام لمبروفرين(Lumbropherin)وجود دارد كه ميتواند درجه حرارت بدن انسان را پائين بياورد.
همچنين گزارشات بسياري از خورده شدن يا كاربردآنها براي تشكيل ويا معالجه بيماراني كه داراي سنگ كليه ،يرقان ،بواسير ،سرما خوردگي و آبله مي باشد وجود دارد . خاكستر كرم خاكي براي دندان درد در جوامع ابتدايي هنوز كاربرد دارد و يا براي رشد موهاي سر بر روي سر ماليده مي شوند . كرمهاي خاكي براي معالجه مادراني كه توانايي بارداري و يا شير دادن به بچه هايشان را ندارند ، خورانده مي شود . از اين گذشته گفته شده است كه ممكن است كرمهاي خاكي داراي مواد موثر جهت درمان روماتيسم باشند . از كرمهاي خاكي جهت آزمايش حاملگي زنان نيز استفاده ميگردند . بدين ترتيب كه ادرار زنان مشكوك به حاملگيرا به زير پوست كرمهاي نابالغ تزريق مي كنند و بدين ترتيب بلوغ جنسي از طريق ايجاد كمربند تناسلي سريعاً مشخص مي شود . اين روش آزمايش حاملگي تا كنون 90% صحت داشته است
كاربردهاي كشاورزي
يكي از مصارف عمده كرمهاي خاكي ، توليد كرم بمنظور افزودن آن بصورت توده زنده بخاك مي باشد . زيرا كرمهاي خاكي با حفره دالان هايي در زمين باعث مي شوند كه اولاً تبادلات هوا در زمين بهتر صورت گيرد و ثانياً بدليل نفوذ آب در اين دالان ها باعث مي گردد كه زمين قادر به نگهداري آب براي مدت و ميزان بيشتري شود و ثانياً مواد دفعي بدن كرمهاي خاكي خود كود بسيار مناسبي براي گياهان مي باشد و از طرف ديگر هنگامي كه اين كرمها ميميرند لاشه آنها نيز كود بسيار قوي براي رشد گياهان هستند . بر طبق آزمايشات مكرر گزارشاتي كه بر روي فعاليت كرم خاكي منتشر گرديده است مشخص شده كه افزودن كرم خاكي به خاك دز زمينه برداشضت محصولات نتيجه بسيار چشم گيري داشته است بطوري كه محصول در مزرعه كاشت ذرت داراي 25% ، برنج64% ،يولاف 3% ، سيب زميني 135% و نخود 30% بوده است . همچنين آزمايشات نشان داده اند كه ريشه گياهان در خاك به دنبال كانالهاي حفر شده توسط كرمهاي خاكي حركت كرده و رشد بهتري از خود نشان داده اند ودر باغهاي ميوه سبب عقب افتادن زمان برگريزان مي شود .
بطور معمول خاك از نظر شيميايي غني از مواد معدني مانند كلسيم ، پتاسيم ، منگنز و عناصر سنگين ديگر مي باشد ، فعاليت كرم خاكي در داخل خاك كمك به خنثي كردن فعل و انفعالات اسيدي آن مينمايد .
مهمترين نتيجه عمل شيميايي فعاليت كرم خاكي در دسترس قرار دادن ازت براي ريشه گياه است در حقيقت نيتريفيكاسيون خاك در خلال افزايش قابليت نگهداري هوا در بين ذرات خاك ( ايجاد خلل و فرج ) صورت مي گيرد .
بر طبق بعضي از آزمايشاتي كه از طريق دپارتمان جنگلداري امريكا انجام گرفته درختاني كه درزمينهاي داراي كرم خاكي كاشته شده اند در سه سال اول كاشت رشدي برابر درختان هشت ساله شايد كه در زمينهاي بدون كرم خاكي كاشته شده اند .نكته جالب توجه اينكه مقاومت در مقابل سرما و ريزش سنگين برف درمورد درختان نوع اول بمراتب بيشتر از درختان كاشته شده درخاك فاقد كرم خاكي است .
تهيه ورمي كمپوست
يكي ديگر از مصارف عمده كه امروزه در دنيا بسيار مورد توجه قرار گرفته است. استفاده از اين موجودات دراز بين بردن زباله ها ، مواد زائد و فاضلابهاي شهري و تبديل آنها به كود كمپوست است كه يك كود بسيار قوي و مفيد براي گياهان و زمينهاي زراعي محسوب مي گردد .
آزمايشاتي جهت استفاده از كرمهاي خاكي در تغييرات بيولوژيك لجن و گل و لاي بعمل آمده و بعنوان يك روش بيوتكنولژي موثر . ارزان قيمت و قابل اجرا براي خلاص شدن از فاضلاب شهري ، صنايع كنسرو سازي و صنايع كاغذ سازي پيشنهاد شده است .
كمپوست كرم نتيجه هضم طبيعي غذا در سيستم هاضمه كرم خاكي است . مدفوع كرم دوره رشد گياه را به واسطه داشتن ميكرو ارگانيسم و مواد معدني غير آلي و همچنين دارا بودن مواد آلي ، فعال و سريع مي نمايد . كمپوست كرم يك كود بيو ارگانيك است كه بسيار نرم ، سبك وزن ، ترد ، تمييز ، بي بو بوده و ظاهري كم و بيش شبيه به پودر گرانوله قهوه دارد و آنرا مي توان در كيسه بسته بندي نمود و يا در قوطي هايي به اندازه هاي متفاوت به بازار عرضه كرد .
ارزشمندترين خاصيت اين كود در عملكرد استثنايي و ميكرو ارگانيسم ها و هورمون هاي رشد گياهي سبب تحريك عوامل رشد ونحوه توسعه گياهان مي گردند . افزودن زياد كمپوست بخاك به هيچ وجه خطر سوزانيدن را بهمراه نداشته واز آنجايي كه نقش اساسي آن تحريك وتسريع رشد گياه است بهترين تاثير را در رنگ آميزي گل ودرشت نمودن آن دارا ميباشد.
كاربردهاي تغذيه
بر اساس كارهاي تحقيقاتي انجام شده در موسسه كشت آب ورزي استرلينگ اسكاتلند ،كرمهاي خاكي يكي از غذاهاي مناسب ومفيد جهت تغذيه انواع ماهيان قزل آلا مي باشد .به طبق جداول آماري ونمودارهايي كه محققين اين موسسه ارائه نموده اندكرمها خاكي داراي ارزش غذايي و پرتئيني بيشتري نسبت به غذاهاي دستي مورد استفاده كنوني مي باشند .
در زمينه تغذيه آبزيان همچنين مي توان به پرورش نوعي كرم خاكي در كارگاه پرورش ماهي سد سنگر( شيلات رشت ) اشاره نمود .
كشورهاي پيشرفته و بخصوص در حال رشد ، مطالعات بسياري جهت استفاده از كرمهاي خاكي در جيره غذايي طيور انجام داده اند
توليد كرم خانگیبعنوان يك منبع اقتصادي خوب جهت بدست آوردن پرتئين توسط دانشمندان آمريكايي دانشگاه نيويورگ كه در مطالعات خود بجهت تبديل مواد زائد به مواد پرتئين بدين نتيجه رسيده اند كه كرمهاي خاكي بهترين موجودات جهت انجام اين كارها مي باشند .
در بررسي ارزش بيولوژيكي پرتئين هاي كرم خاكي در جيره غذايي مرغها توسط دانشمندان كره جنوبي آنها ، كرمهاي خاكي را با پودر ماهي و كازئين شيراز لحاظ تاثيرشان در جيره غذايي طيور مورد مقايسه قرار داده اند وچنين نتيجه گرفته اند كه از لحاظ بيولوژيكي و اقتصادي ، كرمهاي خاكي جانوران مفيد تري هستند .
در بررسي استفاده از كرمهاي خاكي در جيره غذايي مرغها توسط دانشمندان ژاپني ، نتايج بدست آمده از مقايسه اين جانور با ملخ نشان دهنده اين نكته مهم بوده است كه ملخ فاقد يكسري از اسيدآمينه هاي ضروري مورد نياز طيور هستند و برعكس كرمهاي خاكي در اين خصوص بسيار مناسب و مفيد تر مي باشند .
بخش دوم
فرايند توليد
1.مواد اوليه:شامل انواع پسمانده هاي ميوه و سبزيجات و ضايعات گلخانه، گلفروشي ها و كشاورزي ميباشد. از جمله ضايعات كشاورزي ميتوان به سبوس برنج ، گندم ، ذرت اشاره نمود.پس از انتقال به انبار و فرايند جدا سازي به دستگاه خرد كن انتقال مي يابد.
2.دستگاه خرد كن:وظيفه خرد كردن مواد اوليه، را بر عهده دارد ، به منظور تغذيه مناسب ، جهت بلع آسان لازم است مواد را بطور يكدست و ريز باشد.
3.افزودنيها: تغذيه كرمها مي بايست تحت شرايط محيط و با افزودنيهاي مناسب صورت پذيرد كه قبل از انتقال به بستر مواد افزودني به مواد اوليه افزوده خواهد شد.
4.بستر سازي :بستر كرمها ميتواند بر روي سطح صاف بتني و در سالن يا پوشش گلخانه اي صورت پذيرد . انتخاب سطح صاف و شيبدار بمنظور جذب شيرابه ، حاصل فرايند ورمي كمپوست ميباشد.به دليل ارزشمند بودن اين شيرابه ، توسط كانال مخصوص شيرابه به سپتينگ انتقال ، قسمتي از آن با آب مخلوط و مجددا به پشته ها بر ميگردد و مقدار ديگر آن در بطري هاي مخصوص بسته بندي و به عنوان كود مايع به بازار عرضه مي گردد.
5.تغذيه ورم ها:پس از بستر سازي ، عمل تغذيه بر روي كرمها صورت مي پذيرد و پس از طي دوره مناسب و متناسب با تعداد كرمها ، عمل كمپوست صورت پذيرفته و جهت جدا سازي محصول از كرمها بوسيله دستگاه مخصوص انجام خواهد پذيرفت.
6.پس از جدا سازي محصول از كرمها ، محصول جهت جدا سازي و دانه بندي ، سرند شده و به صورت ريز دانه و درشت دانه ، همراه با مخلوط ضايعات كمپوست شده و بسته بندي خواهد شد.
7.بسته بندي: بسته بندي ريز دانه ها به صورت بسته هاي فشرده نيم كيلوگرم، يك كيلوگرم و پنج كيلوگرم بسته بندي و ساير محصولات به صورت فله يا بسته هاي 50 كيلوگرمي به بازار عرضه خواهد شد.
میزان مصرف نوع گیاه ردیف
1- 3 کیلوگرم برای هر درخت درختان میوه بسته به سن
100 گرم برای هر نهال جنگلداری و نهال کاری
500 گرم برای هرمتر مربع درختچه های زینتی و چمن
400 گرم برای هرمتر مربع گیاهان زینتی (انواع گل)
80 گرم برای هرگلدان گلدانهای متوسط
150 گرم برای هر گلدان گلدانهای بزرگ
اگر از ورمی کمپوست برای پرورش گل های تزئینی و گلدانهای خانگی استفاده می کنید در نظر داشته باشید که گیاهان نیز مانند هر موجود زنده دیگر برای رسیدن به رشد و بالندگی مطلوب به عوامل دیگری نظیر دما ، نور و دفعات آبیاری متناسب با نوع گیاه نیازمند هستند که در صورت فراهم کردن این شرایط می توانید از پرورش گل های خود لذت برده و محیط زندگی خود را سبزتر کنید .
با توجه به نیاز گیاهان خود می توانید دفعات کود دهی را بین 2 تا 6 ماه تکرار کنید .
مزایای ورمی کمپوست
بدون بو
کم وزن
قابلیت نگهداری آب با حجم بالا
اصلاح کننده خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیک خاک
تامین کننده کلیه عناصر مورد نیاز برای رشد گیاهان
عناصرتشکیل دهنده ورمی کمپوست
کربن
نیتروژن
فسفر
پتاسیم
کلسیم
روی
آهن
عناصر میکرو و ماکرو
بخش سوم
توسعه:شامل افزايش كرمها جهت انجام پروسه ، پروتئين گيري ميباشد كه متعاقبا طرح آن در سايت مخصوص طراحي و به مرحله اجرا گذاشته خواهد شد.لازم به ذكر است پروتئين اين كرم جهت صنايع داروئي، آرايشي و بهداشتي مورد استفاده قرار ميگيرد.پسمانده كرم نيز مورد استفاده صنايع غذايي خوراك دام و طيور و آبزيان مورد استفاده قرار مي گيرد.
منابع:
www.rmousavi.ir
صابر | 11:5 - سه شنبه یازدهم مهر 1391
تاریخجه
نام زرشك در نوشته هاي دانشمندان قرون وسطي وجود داشته و احتمالاً منشأ آن عربي است. سيمون ژانون سي نخستين كسي بود كه در قرن هشتم آن را با نام عربي بربريس به مردم اروپا شناساند.
اين گياه در اغلب نقاط ايران به نام زرشك، ولي در برخي از مناطق به نامهاي محلي، مثلاً در رودسر مالسك، در ارسباران و زنجان زريش و در قاسملو اروميه زيرلسيك ناميده مي شود. اين گياه در كردستان، آذربايجان، كاشان و ارمنستان به عمل مي آيد. در يادداشت هاي مرحوم دهخدا آمده است كه از اين گياه سه قسم در ايران موجود است و هر سه را زرشك خوانند. يكي در كوهستانهاي خشك و دوگونه ي ديگر در جنگلهاي خزر. در كتاب جنگلها و گسترش كويرهاي ايران از زرشك چنين ذكر شده است:
گونه هاي متعدد آن در ايران وجود دارد و مخصوص نواحي استپي و كوهستانهاي خشك است. در آذربايجان، بلوچستان، گرگان، شاهرود، شهسوار و كرمان زياد ديده مي شود.
آمده است كه حكيم زكرياي رازي اولين كسي بود كه خواص طبي زرشك را شناخته است. او زرشك را براي آدمي مفيد تشخيص داده است. دكتر شمير هلندي كه پزشك دارالفنون بود، در حدود يكصد سال پيش نوشته است كه: در ايران مردم آب زرشك مي نوشند، باغذا زرشك مي خورند، مربا از آن تهيه مي كنند و دم كرده ي آن را با سنبل الطيب براي پيشگيري از خونريزي مي نوشند. ابوعلي سينا در كتاب قانون در طب درمورد زرشك می نویسد : "زرشک بر دو نوع است، نوع زرشک جلگه ای که گرد و سرخرنگ است، دیگری زرشک ریگی یا کوهی که سیاهرنگ و مستطیل است. سیاه از سرخ قوی تر است." وی از شش نوع داروی مخلوط گیاهی تحت عنوان قرص زرشک نام برده و آن ها را در درمان تب، سرفه، ناراحتی های کبد و در رفع تشنگی و افسردگی مفید دانسته است.
اقلیم زرشک
آب و هوا یکی از عوامل اصلی محیطی است که تمام مظاهر حیات را تحت تأثیر خود قرار می دهد. کاشت واقع بینانه محصولات کشاورزی به درک صحیح از شرایط آب و هوایی بستگی دارد. عوامل آب و هوایی متغیرهای کنترل نشده ای هستند که در تمامی مراحل زندگی گیاه نقش اساسی بازی می کنند. زرشک گیاه بومی ایران است که در خراسان جنوبی به خصوص در شهرستان های قاین و بیرجند گسترش یافته است. با توجه به شرایط اقلیمی منطقه مانند کم آبی، کمبود بارندگی و گرما و شوری آب، زرشک به عنوان یک محصول اقتصادی مهم جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است. این گیاه در مناطقی که ارتفاع آن از سطح دریا بیش از 1500 متر است بهتر پرورش می یابد. گیاه زرشک نسبت به سرما مقاوم بوده و در نواحی با زمستان های سرد به خوبی رشد و نمو می کند، اما به نظر می رسد که گرمای شدید تابستانی عامل محدود کننده در سازگاری اقلیمی آن باشد و بادهای گرم در هنگام گل دهی اثر منفی بر محصول دارد.
منطقه خراسان جنوبی آب و هوای نیمه بیابانی دارد، با توجه به شرایط اقلیمی منطقه خراسان جنوبی مانند: کم آبی، کمبود بارندگی و گرما و شوری آب، زرشک به عنوان یک محصول اقتصادی مهم جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است. گیاه زرشک نسبت به سرما مقاوم بوده اما نسبت به گرمای شدید تابستان حساس می باشد و در دماهای بالا شدت تنفس افزایش یافته و شدت فتوسنتز کاهش پیدا می کند.
عملیات کاشت زرشک
زرشک بی دانه به روش غیر جنسی و معمولا به وسیله پاجوش یا به اصطلاح محلی بر جوش تکثیر می شود. تکثیر توسط پاجوش متداول ترین روش ازدیاد این درخچه در جنوب خراسان است. معمولا از پاجوشهای 2 تا 3 ساله که دارای مقدار کافی ریشه و در حدود 70-60 سانتی متر طول داشته باشند استفاده می شود، البته گاهی تنه های بزرگ درختچه های پیر و قدیمی نیز به عنوان نهال جدید مورد استفاده قرار می گیرند که این عمل صحیح نبوده و غیر یکنواختی در رشد و اندازه درختچه ها را در باغ جدید الاحداث سبب می گردد.
بهترین زمان جداسازی و کاشت پاجوشها اواخر آبان و اوایل آذر ماه می باشد. تهیه و کاشت پاجوشها در اسفند ماه نیز امکان پذیر است ولی احتمال موفقیت پاجوشها (نهالها) در پائیز بیشتر است. ریشه پاجوشهای زرشک بایستی کاملا سالم بوده و در معرض وزش باد قرار نگیرند و بلافاصله کاشته شوند در غیر این صورت خطای کاشت افزایش می یابد. در صورت انتقال پاجوشها به مسافتهای دور لازم است اطراف ریشه ها به وسیله مقداری خاک مرطوب پوشانده شده و درون پارچه مرطوب و کیسه های نایلونی قرار گیرند.
پاجوشها از درختچه های شش ساله و مسن تر تهیه می شوند و فروش آنها می تواند علاوه بر فروش میوه درآمد خوبی را نصیب زرشک کاران نماید. تولید پاجوش درختچه زرشک در زمینهای شنی بیشتر است و در صورتی که پاییز هر سال اطراف تنه های درختچه را خاک بدهند پاجوش بیشتری تولید می گردد.
عملیات داشت زرشک
زرشک بی دانه رشد رویشی خود را از اوایل فروردین ماه با باز شدن جوانه های برگ روی شاخه های جوانه نما آغاز می نماید. غنچه های زرد رنگ توپی شکل آن از وسط برگهای تازه روییده به تدریج رشد نموده و در اردیبهشت ماه باز می شوند و دروه گل دهی آن حدود 20 روز طول می کشد. درختچه زرشک هر سال بویژه در سال کم محصول ساقه های جوان بسیار زیادی تولید می کند. رشد سریع ساقه های تازه روییده از فروردین ماه شروع و تا اواخر خرداد یا اوایل تیر ماه ادامه می یابد. معمولا همزمان با شدت گرما رشد شاخه های جدید متوقف می شود.
میوه زرشک از اواخر مرداد و اوایل شهریور ماه شروع به تغییر رنگ می کند و از رنگ سبز ابتدا به رنگ زرد کرمی درآمده و به تدریج از نوک میوه (محل خامه) صورتی رنگ می شود و سپس معمولا تا اواسط شهریور ماه به رنگ قرمز گرایش پیدا می کند. میوه زرشک بی دانه توخالی و غیر آبدار با دیوارهای نسبتاً ضخیم و گوشتی است که بتدریج تا هنگام رسیدن این دیواره نازک گردیده و مایعی غلیظ درون میوه تجمع پیدا می کند.
آبیاری
آگر چه زرشک از گیاهان مقاوم به کم آبی است ولی در 4-3 سال ابتدای کاشت بسته به بافت خاک و شرایط آب و هوایی آبیاری آن مدار 7 تا 8 روز مناسب است. در سالهای بعد باغ زرشک معمولاَ هر 12 تا 15 روز یکبار آبیاری می شود. گاهی فاصله دو نوبت آبیاری به 20 روز و بیشتر هم می رسد که البته به کاهش عملکرد منجر می شود.
در برخی مناطق کوهستانی و در شرایط ویژه گاهی درختچه زرشک را در طول فصل رشد بیش از 4-3 مرتبه آبیاری نمی کنند حتی در مناطق کوهستانی در بخشهای خاصی که خاک قدرت حفظ رطوبت زیادی داشته و در زمستان هم به حالت بندسار ذخیره سازی آب داشته اند قطعات کوچک زرشک کاری به وصورت دیم نیز مشاهده شده است.
زیر و رو کردن خاک
یکی از اقدامات اصلی که در عملیات مرحله داشت زرشک صورت می گیرد زیر و رو کردن خاک است که هر سال معمولاً در یک مرحله و گاهی در برخی مناطق در دو مرحله بهاره و پاییزه انجام و حدود 30 سانتی متر در محدوده سایه انداز درختچه و به وسیله بیل انجام می شود. این عمل مفید سبب از بین رفتن فلهای هرز تهویه بهتر خاک و افزایش سرعت نفوذ آب در خاک می گردد. زیرو رو کردن خاک همچنین باعث ذخیره بیشتر رطوبت در خاک مخلوط شدن کود با خاک و کنترل آفات احتمالی می شود. از نظر زرشک کاران زیرو رو کردن خاک بسیار مهم است و باعث افزایش کیفی و کمی محصول می گردد.
مصرف کود
زرشک از نظر نیاز به مواد غذایی گیاه کم توقعی محسوب می شود اما برای تولید محصول بهتر و بیشتر این درختچه به کود نیاز دارد از سال سوم کاشت در صورت در دسترس بودن کود حیوانی هر دو سال یک بار پس از برداشت محصول در پاییز یا اوایل زمستان بسته به سن درختچه به هر درختچه 10-5 کیلوگرم کود حیوانی پوسیده داده می شود که این میزان از سال دهم افزایش می یابد.
در سالهای اخیر مصرف کود فسفات آمونیوم در پاییز یا اسفند ماه به مقدار حدود 150 کیلوگرم در هکتار و کود اوره در اوایل بهار به میزان حدود 100 کیلوگرم در هکتار نیز مرسوم شده است هرچند که میزان مصرف کود باید با توجه به نتایج آزمایش خاک و براساس نیاز گیاه مشخص و مصرف شود.
هرس و فرم دهی زرشک
هرس درختچه های زرشک بی دانه در گذشته به صورت بسیار محدود و ناکافی انجام می شده و فقط به بریدن تنه های بسیار پیر و شاخه های خشک و بیمار اکتفا می گردیده است. هر چند بریدن شاخه های پایینی تنه ها که نزدیک به زمین قرار می گیرند نیز از قدیم مرسوم بوده است. این عمل به اصطلاح محلی برش، پهن کردن پارچه در زیر درختچه را هنگام برداشت محصول آسان می نماید و معمولا به صورت سال در میان و پس از برداشت در سال پر محصول انجام می شود این روش هرس نهایتا سبب بوجود آمدن شکل سندان ذوزنقه وارونه در این درختچه می شود.
به طور کلی در صورتی که هرس زرشک به میزان کافی انجام نشود درختچه زرشک بزرگ و متراکم شده و میوه ها فقط در سطح شاخه های بیرونی آن تولید می شوند و میزان محصول کاهش می یابد در مورد هرس درختچه های مسن که چندین سال رها گردیده و هرس نشده اند بهتر است طی 2 تا 3 سال نسبت به حذف تنه های پیر اضافی اقدام شود و از حذف همه آنها در یک سال پرهیز گردد.
در روش سنتی هرس به دلیل عدم حذف پاچوشهای اضافی تراکم زیادی از تنه ها و شاخه ها در وسط درختچه ایجاد می گردد و مانع نفوذ نور کافی به قسمت میانی درختچه می شود. در نتیجه بیشتر پاجوشها و شاخه های موجود در این قسمت محصولی نداشته و عمدتا فقط مصرف کننده آب و مواد غذایی هستند.
در روش جدید هرس درختچه زرشک دو سال پس از گذشت نهال در آغاز فصل رویش در سال سوم نهال اولیه که گاهی از یک تنه نسبتا مسن تهیه شده را از قسمت بن قطع می نمایند و در نتیجه پاجوشهای اضافی نیز حذف می شود. درختچه زرشک به طور طبیعی قدرت شاخه ایی و پاجوش دهی فراوان دارد. شاخه های روییده از قیمت پایین تنه که به سمت داخل و بین تنهای دیگر رشد می کنند معمولا به دلیل کمبود فضا و تراکم زیاد پس از برخورد با سایر تنه ها کج شده و شکل نامناسبی پیدا می کنند.
بطور کلی هرس در کی درختچه زرشک بی دانه معمولا حذف تنه های مسن و پیر شاخه های آفت زده و خشک درهم رفته و بدشکل، و شاخه هایی که روی زمین گسترده شده اند و حذف پاجوشهای طوقه ای و زیر طوقه ای اضافی به استثنای پاجوشهای که جهت جایگزینی تنه های پیر در نظر گرفته شده اند را شامل می شود به وسیله هرس می توان شدت تناوب باردهی در زرشک بی دانه را کاهش داد و با هرس به موقع و برنامه ریزی شده سال کم محصول باغ را برخلاف روند غالب حاکم بر منطقه به سال پر محصول تبدیل کرد حتی باغدار زرشک می تواند با هرس نسبتا شدید نیمی از درختچه های باغ سال باردهی درختچه های آن بخش را تغییر داده و در نتیجه هر سال به طور مستمر محصول قابل ارائه به بازار به دست آورد و بدین وسیله از کاهش قیمت زرشک در سال پرمحصول می توان نتیجه گرفت که درختچه زرشک به هرس نیاز مبرم دارد زیرا به وسیله هرس شرایط مناسب تری برای تولید فراهم می گردد.
به طور کلی از هرس متناسب درختچه زرشک نتایج زیر حاصل می گردد:
1. باز و کم تراکم شدن قسمت میانی درختچه جهت تابش نور و نفوذ جریان هوا و در نتیجه کیفیت بهتر میوه
2. تقویت درختچه به دلیل حذف مستمر پاجوشهای اضافی و ترکه های قوی کم بازده ی قسمت پرتراکم میانی
3. ایجاد شکل درختچه در جهت سهولت برداشت و درنتیجه کاهش ضایعات محصول.
4. کاهش شدت تناوب باردهی، یا به عبارت دیگر غلبه ی نسبی بر سال آوری
5. کاهش آلودگی به آفت زنبور سرشاخه خوار زرشک، به علت حذف پاجوش ها و شاخه های اضافی نورسته جدید.
آفات زرشک
آفات درختچه های زرشک
ردیف نام فارسی نام علمی محل فعالیت مناطق انتشار
1 زنبور شاخه خوار زرشک Syrista parreyssi شاخه زرشک کلیه مناطق زرشک کاری خراسان جنوبی
2 شته زرشک Amegosiphon platicaudum برگ و میوه های زرشک کلیه مناطق زرشک کاری خراسان جنوبی
3 شته زرشک Liosomaphis berberidis برگ و میوه های زرشک کلیه مناطق زرشک کاری خراسان جنوبی
4 گوشخیزک Forficulatomis برگ و جوانه های گل زرشک بیرجند
5 شپشک زیتون Parlatoria oleae برگ و میوه های زرشک بیرجند و قائن
6 پروانه برگخوار زرشک Pandemis ribeana برگ زرشک بیرجند و قائن
7 کرم سفید ریشه Polyphylla adspersa ریشه زرشک کلیه مناطق زرشک کاری خراسان جنوبی
8 سن Pyrrhocoris sp برگ و جوانه های گل و میوه زرشک کلیه مناطق زرشک کاری خراسان جنوبی
فرآوری زرشک بی دانه
میوه زرشک تا کنون به عنوان یک محصول قابل فرآوری یا مصرف تازه خوری به دنیا معرفی نشده است به عبارت دیگر شناختی که کشور ما از زرشک و روش مصرف آن دارد با شناخت سایر کشورها از این گیاه متفاوت است. در ایران همه ساله و فقط در هنگام فصل برداشت در شهرهای بزرگ خراسان و تاحدودی تهران و سایر شهرهای بزرگ میوه زرشک به صورت تازه و میزان محدود عرضه می شود و در بقیه فصول به صورت خشک و به عنوان یک افزودنی برای غذاهای سنتی یا به منظور تزیین غذا یا دسر مصرف می گردد. میوه زرشک به صورت خشک برای تمام مردم ایران شناخته شده است. اما تولید سایر فرآورده های آن نظیر شربت یا مربای زرشک بیشتر در مناطق جنوبی استان خراسان جنوبی به خصوص در بیرجند و قاین و حتی در نیشابور مرسوم است که صورت سنتی تهیه و عرضه می شود.
شناخت سایر کشوره از زرشک در حد یک گیاه دارویی و زینتی است در بعضی از کشورهای اروپایی، آمریکا، ژاپن و سایر مناطق مستعد از درختچه زرشک برای ایجاد حصار یا پرچین در اطراف باغها، خانه ها و یا پارکها استفاده می کنند که علاوه بر زیبایی به علت وجود تیغه های فراوان از عبور حیوانات بزرگ هم جلوگیری می نماید. همچنین پوست و ریشه این گیاه به دلیل دارا بودن ترکیبات مختلفی نظیر آلکالوئیدهای بربرین و بربامین دارای اهمیت دارویی بوده و بیشتر هربالیستها و تولید کنندگان گیاهان دارویی و مواد طبیعی و بسته بندی با این گیاه آشنایی دارند.
عمده ترین شکل تهیه و ارائه این محصول زرشک خشک است که عمدتا در جنوب خراسان تولید شده و در نقاط مختلف ایران به عنوان یک افزودنی غذایی به غذاهای سنتی مثل زرشک پلو و همچنین تهیه مربا به مصرف می رسد. میوه زرشک تازه نیز در فصل برداشت که اواسط مهر تا اوایل آبان ماه است به صورت محدود به بازار عرضه می شود و به ویژه در شهرهای بیرجند - قاین - مشهد و نیشابور مردم به صورت خانگی از آن برای تهیه مربا و شربت زرشک استفاده می کنند اما به دلیل ترش بودن میوه آن به ندرت به صورت تازه خوری مصرف می شود. از آنجا که تولید زرشک به صورت خشک عمومیت بیشتری دارد ابتدا به اختصار اشاره ای به نتایج پژوهشهای انجام شده در جهت بهبود فرآیند زرشک خشک شده خواهیم داشت و سپس به شرح جزئیات مراحل فرآیند زرشک خواهیم پرداخت.
• روش سنتی:
در حال حاضر بخش اعظم میوه زرشک تولیدی به صورت سنتی خشک شده و عرضه می گردد در روش سنتی ابتدا زرشک از سطح باغات به سه روش برداشت می گردد و براساس روش برداشت نحوه خشک کردن نیز متفاوت است.
1- برداشت خوشه ها به وسیله دست
2-برداشت به وسیله ضربه زدن به شاخه ها
3- برداشت به وسیله بریدن شاخه های حامل میوه
تحقیقات در مورد روش برداشت با استفاده از سست کننده های گیاهی و جمع آوری توسط مکنده نیز انجام شده است که هنوز کاربرد وسیع پیدا نکرده است.
در دو روش اول یعنی برداشت خوشه به وسیله دست و برداشت به وسیله ضربه زدن به شاخه های زرشک جمع آوری شده درون کیسه یا کارتهای مقوایی و چوبی ریخته شده و به محل خشک کردن که معمولا دور از باغ قرار دارد حمل می گردد. اکثر روستاییان از پشت بام خانه ها که به طور معمول از کاهگل یا آسفالت پوشیده شده است استفاده می کنند غالبا با پهن کردن پلاستیک، گونی یا برزند در زیر آن از آلوده شدن میوه در اثر تماس با زمین جلوگیری می کنند. زرشک در شرایط مناسب در زیر آفتاب پاییزی ظرف 15-10 روز به رطوبت مطلوب رسیده و خشک می گردد. زرشک خشک شده جمع آوری می شود و با روشهای دستی و نیمه دستی و نیز بوجاری تمیز شده و به صورت فله درون کارتن یا گونی بسته بندی شده عرضه می گردد. کیفیت زرشک برداشت شده به وسیله دست پس از خشک شدن به مراتب بهتر از روش ضربه زدن و جمع آوری از زیر درخت است زیرا میوه زرشک تازه آسیب کمتری دیده و در هنگام خشک شدن سالم تر می ماند اما زرشک جمع آوری شده از زیر درخت به علت آسیبهای ناشی از ضربه و سقوط دچار لهیدگی شده و کیفیت پایین تری دارد.
در روش سوم برداشت زرشک به وسیله بریدن شاخه های حامل میوه شاخه های زرشک به محل خشک کردن حمل می گردد. معمولا برای خشک کردن این نوع زرشک از محلهای سرپوشیده یا انبارها استفاده می گردد. این نوع انبارها مجهز به داربستهای چوبی ، فلزی و یا به صورت سیم کشی شده می باشد که خوشه ها و شاخه های بلند زرشک برروی آن پهن شده و با تهویه و در مجاورت سایه در مدت 25-14 روز زرشک خشک می شود. زرشکی که با این روش خشک می گردد چنانچه از خطر پوسیدگی، حمله قارچها و مخمر ها و یا سایر عوامل مصون بماند زرشک مرغوب تری نسبت به زرشک خشک شده به روشهای قبل است به علاوه خطر فساد ناشی از بارندگی را نیز ندارد. پس از خشک شدن و رسیدن به رطوبت مطلوب با تکان دادن شاخه ها میوه های خشک شده جدا شده و جمع آوری می گردد
.
شرایط بهینه جایگاه خشک کردن:
برای جلوگیری از آسیب و ضایعات ناشی از خشک کردن در روشهای سنتی محل بارگاه بایستی در بلندی و دور از گرد و خاک یا آغل نگهداری حیوانات و ترجیحا سرپوشیده باشد تا علاوه بر جلوگیری از آلودگی های ناشی از گردو خاک در مقابل ریزش بارانهای موسمی نیز مصون بماند. کف بارگاه پوشیده از سیمان یا آسفالت باشد و قبل از پهن کردن زرشک بر روی آن توسط پالتهای چوبی یا تورهای سیمی که بتواند اندگی از سطح زمین (حداقل 10-5 سانتی متر) بالاتر باشد و تهویه و خروج رطوبت از زیر به خوبی انجام گیرد، پوشیده شود. پهن کردن پلاستیک در زیر میوه تازه نه تنها مانع از خروج رطوبت شده بلکه به علت عرق کردن ناشی از تنفس میوه کاملا خیس و مرطوب مانده و سبب لهیدگی و فساد زرشکهای زیرین می گردد. لذا استفاده از پارچه های توری و یا گونی های کتابی بسیار مناسب تر است. حداکثر میزان انباشتگی محصول بر روی بارگاه نبایستی بیشتر از 3 سانتی متر باشد به علاوه برای مصون ماندن از حمله حشرات و پرندگان استفاده از تورهای پارچه ای بر روی سطح محصول بسیار مناسب است. محل بارگاه بایستی طوری باشد که تهویه هوا به خوبی صورت گرفته و رطوبت خارج شده از میوه تاحد ممکن از سطح محصول دور گردد. زرشکی که در سایه و در فضای باز و با شرایط فوق خشک می شود کیفیتی به مراتب بهتر از زرشک خشک شده در آفتاب خواهد داشت و طول مدت خشک شدن آن چندان تفاوتی با شرایط آفتاب نخواهد داشت.
چنانچه زرشک در انبارها خشک شود انبارها بایستی کاملا تمیز و عاری از حشرات و جوندگان و یا حیوانات باشد. تهویه در انبارها باید توسط دریچه های توری دار برای ممانعت از ورود حشرات و یا به وسیله فن های ورود و خروج هوا صورت گیرد. رطوبت نسبی انبارها بایستی کمتر از 70 درصد و درجه حرارات مناسب خشک کردن 40-25 درجه سانتی گرد باشد. نفوذ مستقیم نور خورشید به داخل انبار نامناسب است. چنانچه از داربست استفاده می شود داربستهای چوبی یا از جنس فلز گالوانیزه یا آلومینیوم باشد تا خط زنگ زدگی و انتقال آن به محصول وجود نداشته باشد. اگر از طبقه های چوبی یا فلزی استفاده می شود شیارهای کف طبقه بایستی به اندازه کافی باشد تا عبور و مرور هوا از زیر نیز به خوبی صورت گیرد. ارتفاع داخلی طبقه چوبی نبایستی از 5 سانتی متر بیشتر باشد و طبقه ها بایستی دارای پایه ای بلند به ارتفاع 10 سانتی متر باشند تا فضای کافی برای عبور و مرور هوا با قرار گرفتن روی هم داشته باشند. توری های سیمی که شاخه های زرشک برروی آن انداخته می شود بایستی از جنس گالوانیزه و ضد زنگ باشند و در فواصل مناسب نصب شوند تا از درهم رفتگی خوشه های زرشک جلوگیری به عمل آید. به علاوه در کف چنین انبارهایی برزنت یا پارچه های تمیز در زیر توری ها پهن شود تا به تدریج زرشکهایی که بر اثر خشک شدن می ریزند برروی این پارچه ها ریخته و در موقع جمع آوری عاری از آلودگی های ناشی از تماس با زمین باشند.
• روش صنعتی:
مراقبتهای قبل از فرآوری صنعتی:
میوه تازه زرشک بسیار حساس بوده و عمر ماندگاری چندانی ندارد لذا پس از برداشت بایستی هر چه سریعتر مصرف شده یا فرآوری گردد. هرچند که تحقیقات جامع و کاملی در خصوص شرایط مطلوب نگهداری و جلوگیری از فساد زرشک تازه انجام نشده است اما به نظر می رسد به مانند سایر میوه های دانه ریز مثل انگور و توتها شرایط مساعد نگهداری آن در سرد خانه بین 75-15 روز باشد. فساد میکروبی بیشتر ناشی از حمله قارچهایی مانند پنی سیلیوم، کلادوسپوریم و آلترناریا می باشد و فساد شیمیایی همان طور که قبلا ذکر شد براثر صدمات مکانیکی و رسیدگی بیش از حد بوده که شرایط را برای بروز فساد میکروبی تسهیل می نماید. علائم ماندگاری بیش از حد، کاهش شفافیت پوست، نرم شدن بافت، تغییر رنگ از قرمز روشن به خاکستری یا قهوه ای و بالاخره چروکیدگی پوست می باشد.
شستشو و بوجاری اولیه:
گرفتن شاخ و برگ و مواد خارجی همراه میوه به عنوان بوجاری اولیه تلقی می شود. چنانچه زرشک با استفاده از سست کننده ها از درخت جدا شده و توسط دستگاه مکنده برداشت شود مواد خارجی همراه زرشک کمتر بوده و احتمالا شاخ و برگ های کوچک و خوشه می باشد و آلودگی کمتری به خار و خاشاک دارد زیرا میوه زرشک به صورت سالم در جعبه های بسته بندی اولیه قرار می گیرد این نوع ماده اولیه فقط نیاز به غوطه وری در آب دارد تا ضمن شستشو برگ و خرده شاخه های ریز نیز جدا شود سپس توسط الکهای مخصوص از آب خارج شده و پس از آب گیری برای مراحل بعدی فرآیند انتقال می یابد. در غیر اینصورت بهتر است زرشک پس از بوجاری اولیه توسط الکهای ویژه و گرفتن سطحی شاخ و برگ همراه خشک شده و بعد از مرحله خشک کردن عملیات جداسازی مواد خارجی نظیر دم میوه، خار و برگهای باقی مانده در مراحل بعدی یا در بوجاری ثانویه انجام گردد. استفاده از مواد ضد عفونی کننده در آب شستشو می تواند به کاهش بارمیکروبی زرشک کمک کند و محصول نهایی از نظر بهداشتی دارای کیفیت بالاتری باشد.
برای آب گیری و جداسازی میوه تازه از شاخ و برگ با قط 10 میلی متر در صورتی که شاخ و برگ کاملا از میوه جدا شده باشد (برداشت به وسیله سست کننده ها) استفاده از الک هایی با قطر سوراخ 5 میلی متر کفایت می کند.
کنترل فعالیت های آنزیمی:
جلوگیری از فعالیت آنزیم های موجود در میوه را به هر شکل عمل بلانچینگ می گویند. همان گونه که قبلا ذکر گردید یکی از عوامل موثر در تغییر و تخریب رنگ زرشک وجود آنزیم های موجود در میوه است. البته بایستی خاطر نشان ساخت که فقط آنزیم های نیستند که سبب تجزیه و تعییر رنگ زرشک می شوند بلکه عوامل مهم دیگری نظیر نیمه عمر آنتوسیانیتها، حرارت PH، اسید اسکوربیک، فلزات و غیره نیز مؤثر می باشد از آنجا که رنگ قرمز زرشک به عنوان پارامتر اصلی کیفیت ظاهری زرشک مطرح می باشد لذا حفظ این رنگ در طی عملیات بعد از برداشت فرآوری و نگهداری تا مصرف بایستی مورد توجه خاص قرار گیرد لذا عمل بلانچینگ و توقف فعالیت های آنزیمی می تواند در مورد زرشک تازه انجام شود بلانچینگ می تواند به روشهای ذیل اعمال گردد:
الف) استفاده از بخار داغ یا شوک حرارتی: چنانچه در مدت زمان کوتاه کمتر از یک دقیقه بخار داغ بر روی زرشک اعمال شود سبب دناتوره شدن پروتئینهای آنزیم و توقف فعالیت آنها به صورت غیر قابل بازگشت می گردد. مطالعات نشان داده است که اگر چه این روش عملی و مؤثر سات اما سبب بی رنگ شدن زرشک به میزان جزئی و تغییر طعم آن می گردد که تغییر رنگ پس از خشک شدن میوه تا حدودی بهبود می یابد اما طعم زرشک تغییر جزئی پیدا می کند.
ب) استفاده از آب جوش: نگهداری میوه زرشک به مدت 3-1 دقیقه در آب جوش اثری مشابه استفاده از بخار را دارد با این تفاوت که چنانچه پوست میوه پاره شود بخشی از مواد جامد محلول موجود در میوه وارد آب جوش شده و افت کمی و کیفی پیدا می کند.
ج) استفاده از آب نمک : اگر چه آب نمک قادر به توقف آنزیم های پراکسیداز و کاتالاز است اما تحقیقات نشان داده است که اختلاف معنی داری بین زرشک های تیمار شده با غلظتهای مختلف آب نمک و شاهد وجود نداشته است.
د) استفاده از اسید: اسیدهای آلی رقیق مثل اسید سیتریک و اسید اسکوربیک با غلظت تقریبی 1 درصد تا حدود زیادی قادر به توقف فعالیت های آنزیمی و شفافیت رنگ میوه تازه می باشند.
خشکاندن:
مهمترین مرحله فرآوری زرشک خشکاندن آن یعنی جداسازی رطوبت اضافی از میوه تازه به منظور افزایش عمر نگهداری محصول می باشد.
به طور کلی خشک کردن زرشک به منظور جلوگیری از فساد در حین نگهداری انجام می گیرد. هدف دیگر خشکانیدن کاهش حجم و افزایش راندمان بسته بندی، حمل و نقل و نگهداری می باشد و شاید یکی از هدفهای فرعی تهیه زرشک خشک این است که بتوان محصولی متناسب با مصرف آن تولید نمود. از آنجا که اکثر روشهای خشک کردن مواد غذایی با استفاده از حرارت صورت می پذیرد لذا طراحی سیستم هایی که بتواند این مهم را به انجام رساند بدون آگاهی از تغییرات پیچیده ای که در حین رطوبت گیری اتفاق می افتد امکان پذیر نیست و تنها با اطلاع از عوامل مؤثر بر فرآیند خشکانیدن می توان بهترین و مناسب ترین روش خشک کردن را انتخاب کرد و به کاربرد تا هم از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد و هم سبب حفظ رنگ و خصوصیات ظاهری زرشک گردد.
دو عامل در خشک کردن میوه نقش اساسی دارد:
الف) انتقال گرما از منبع حرارتی به داخل میوه برای تأمین گرمای نهان تبخیر که باعث تغییر حالت فیزیکی آب از مایع به بخار می گردد که این پدیده را اصطلاحاً انتقال گرما می گویند این گرما بایستی قادر باشد رطوبت مازاد و مورد نظر موجود در زرشک را صورت تبخیر از داخل بافت به سطح آورد.
ب) انتقال آب یا بخار از درون میوه به سطح و دور کردن این بخار از سطح میوه که این پدیده را اصطلاحاً انتقال ماده می گویند.
بنابراین اساس خشک کردن هر ماده غذایی از جمله زرشک ترکیبی از دو فرآیند انتقال گرما و ماده می باشد. رطوبت موجود در زرشک مانند هر میوه دیگری به صورت پراکنده است و نیروهای مکانیکی رطوبت را براساس کشش سطح آن در حفره ها و فضاهای بین ذرات نگه داشته و با توجه به میزان تازه بودن میوه به صورت یک لایه مواد جامد را احاطه نموده اند.
از آنجا که اکثر مواد جامد محلول در زرشک را کربوهیدراتها تشکیل می دهند بنابراین میزان رطوبت بالا بوده و در داخل ساختمان شیمیایی به هر دو شکل روان و محبوس در مولکول وجود دارد. رطوبت موجود در میوه هم دارای جذب سطحی و هم جذب شیمیایی است. برای خروج رطوبت دارای جذب سطحی به انرژی کمتری نیاز دارد و خوشبختانه رطوبتی که بایستی از زرشک تازه خارج شود تا به حد مطلوب برسد از این نوع است در صورتی که بخواهیم رطوبت دارای جذب شیمیایی را از محیط خارج کنیم سبب افت کیفیت می گردد. البته مرز تفکیک شده ای بین اشکال مختلف رطوبت در محصولات وجود ندارد.
خروج رطوبت از میوه زرشک بایستی تا آنجا پیش رود تا آب آزاد و بخشی از آب موئینه ای خارج شود به عبارت دیگر رطوبت زرشک از 80 درصد به حدود 20 درصد کاهش یابد. ساده ترین راه برای رسیدن به این هدف کاهش فشار بخار اطراف میوه درون خشک کن و دور ساختن رطوبت ایجاد شده از سطح محصول می باشد که می توان با اعمال حرارت مناسب و جریان دادن هوای اطراف میوه بدین منظور نایل گردید هر چند عوامل مهم دیگری نظیر حفظ رنگ قرمز که براثر حرارت تبدیل به قهوه ای می شود و نیز چروکیدگی سطح را نباید از نظر دور داشت.
بهترین و اقتصادی ترین روش خشکانیدن زرشک استفاده از خشک کنهای صنعتی متناسب با این نوع میوه زرشک است و آن خشک کنی است که بتواند علاوه بر تسریع در فرآیند خشکانیدن خصوصیات ظاهری میوه مثل رنگ و کیفیت ظاهری محصول را نیز حفظ نماید.
چنانچه خشک کن صنعتی برای خشک کردن میوه زرشک مورد استفاده قرار گیرد بایستی به منحنی خشکانیدن زرشک توجه شود . زیرا میوه زرشک مثل هر ماده غذایی دیگری دارای منحنی خشکانیدن خاص خود می باشد. هنگامی که آب موجود در زرشک زیاد باشد و به اصطلاح میوه تازه است خروج رطوبت دارای حرکت موئینگی است این مکانیزم مانند حرکت یک قطره آب برروی کاغذ است که با کاهش رطوبت سطحی آب موجود در داخل میوه به سوی نیروهای موئینگی کشیده شده و به سطح انتقال پیدا می کند و با پیشرفت عملیات و اتمام تدریجی رطوبت آزاد چروکیدگی در سطح پیش می آید. بنابراین مقدار مواد جامد موجود در میوه افزایش یافته و حفره ها و فضاها تخلیه شده و سرعت خروج رطوبت و انتقال حرارات کاهش قابل ملاحظه ای پیدا می کند در این حالت دقت و توجه برای تعدیل زمان خشک شدن و دمای آن بایستی بیشتر گردد. اگر حرارت افزایش یابد خشک شدن سطح پیش می آید که در این صورت ابعاد لایه سطح از خشک شدن آنی و سوختگی سطح میوه یا اصطلاحا پدیده سخت شدن سطح ناشی می شود در این حال رطوبت محبوس شده قادر به خروج از لایه سخت خارجی نبوده و محصول بدون این که واقعاً خشک شود به صورت نامطلوبی در می آید. همچین در شرایط اعمال حرارت زیاد، با سوختن قندهای موجود سیاه شدن ناشی از تخریب رنگدانه ها و واکنش های قهوه ای شدن به افت کیفی محصول را سبب می شود. سخت شدن سطحی در زرشک به علت کوچکی میوه و وجود مواد فراوان جامد محلول فراوان نسبت به سایر میوه ها بیشتر اتفاق می افتد.
بیشترین تغییراتی که در زرشک در حین خشکانیدن بوجود می آید تغییرات مربوط به چروکیدگی می باشد. چنانچه یک روند منطقی بین سرعت و درجه حرارت خشک شدن وجود داشته باشد چروکیدگی سبب ایجاد ترک در پوست و سایر قسمتهای زرشک شده و خروج رطوبت با سهولت بیشتری صورت می گیرد.
دم گیری:
در صورت استفاده از سست کننده های شیمیایی برای برداشت زرشک مقداری از حبه ها بدون دم جدا می شوند. دم گیری زمانی انجام می شود که دم زرشک به میوه تازه متصل بوده و در همان صورت خشک شده باشد که می توان از یک استوانه دوار یا مخروط مشبک ناقص استفاده نمود. مواد از بالا وارد استوانه شده و پس از پرتاب به اطراف قسمت داخلی استوانه مشبک در حال چرخش با نیروی گریز از مرکز دم های آن از سوراخهای استوانه یا مخروط مشبک خارج شده و توسط یک تیغه لاستیکی یا چوبی (از تیغه آهنی به دلیل ظرافت پوسته زرشک و امکان آسیب زدن نباید استفاده نمود) جدا شده و به خارج از استوانه ریخته می شود.
بوجاری ثانویه:
عملیاتی که برای گرفتن اضافات همراه زرشک خشک مثل دم، کاه، شن، فلزات میوه های پوک و غیره انجام می شود بوجاری ثانویه می گویند. بوجاری ثانویه از جمله عملیات بسیار مهم است. روشهای بوجاری در این مرحله استفاده از ابزارها و روشهای زیر را شامل می گردد:
1. استفاده از ویبراتورهای مشبک
2. استفاده از مکنده های جریان هوا
3. روشهای مغناطیسی و اولتراسونیک
4. استفاده از نیروی ثقل و گرفتن اجسام سبک تر از محصول
ممکن است این روشها به صورت توام مورد استفاده قرار گیرند. بنابراین بسته به نوع و ماهیت مواد خارجی همراه زرشک روش مطلوب انتخاب می گردد.
استفاده از الک ها برای بوجاری زرشک خشک دارای هزینه کم و سهولت کاربرد بوده و محصول نیز خشک می ماند. الک ها ممکن است به عنوان وسایل تمیز کردن و جدا کردن آلودگیهای با اندازه متفاوت مورد استفاده قرار گیرد.
ساده ترین نوع الک از یک بستر مشبک لرزان تشکیل شده که به وسیله یک قاب حساس نگهداری می شود. امروزه الک های سیلندری و الک های بستری خاص با کاربرد بسیار زیادی برای بوجاری محصولاتی نظیر زرشک خشک وجود دارند. 000 قاسم اسماعیلی 0000
صابر | 11:49 - دوشنبه سوم مهر 1391
مفهوم کشاورزی پایدار پاسخ نسبتا جدیدی است به کاهش در کیفیت منبع طبیعی پایه که وابسته به کشاورزی مدرن می باشد . امروزه ، تواید محصولات کشاورزی از یک موضوع کاملا فنی ( تخصصی) به مجموعه ای با خصوصیات اجتماعی ، فرهنگی ، بعد های سیاسی و اقتصادی مشخص تکامل یافته است . مفهوم پایداری اگرچه بحث انگیز است و با تعریف های متضاد با یکدیگر توصیف شده است . و معنی تفسیر های آن سودمند می باشد زیرا آن یک مجموعه ای از وابستگی هایی راجع به کشاورزی است . چنان که از نتیجه تکامل مشترک بین سیستم های اجتماعی – اقتصادی و سیستم های طبیعی مطرح شده است .
برای درک وسیع تری در این زمینه به مطالعه مابین کشاورزی ، محیط زیست و نظام های اجتماعی نیاز می باشد . نتایج پیشرفت کشاورزی از مجموعه واکنش متقابل تعدادی از عوامل بوده است . و آن به واسطه درک عمیق تر از اکولوژی سیستم های کشاورزی است که درهایی را به سوی اختیارات بیشتر مدیریت با اهداف درست کشاورزی پایدار باز خواهد کرد .
چندین راه حل ممکن برای حل مشکلات زیست محیطی وجود دارد . که بوسیله سرمایه و سیستم های کشاورزی فشرده ( مکانیزه) پیشنهاد شده است . هدف اصلی کاهش یا حذف نهاده های شیمیایی به واسطه تغییرات در مدیریت تغذیه کافی گیاه و حفاظت گیاه بوسیله منابع غذایی آلی و مدیریت آفات و … می باشد. همچنین صدها پروژه تحقیقی زیست محیطی با اهداف پیشرفت تکنولوژی انجام شده است . فشار زیاد تکنولوژیکی هنوز به کاهش عوامل بازدارنده و یا پوشش علایم خطرناک اکوسیستم زراعی تاکید دارد .
فلسفه رایج آن است که آفات ، کمبود های مواد مغذی یا عوامل دیگر علت قابلیت تولید پایین می باشند . به طوری که عقیده مخالف این است که آفات یا مواد مغذی ، اگر تنها عامل محدود کننده بشوند ، شرایط در اکوسیستم زراعی در تعادل نمی باشند . برای همین هنوز دید باریک شایع وجود دارد که تاثیر علت های ویژه تولید و غلبه یافتن عامل محدود کننده وجود دارد . که از طریق تکنولوژی های جدید و ادامه دادن برای هدف اصلی محیا می شود .
این عقیده ،کشاورزان را از درک کردن این مطلب که عوامل بازدارنده فقط نشانه های از بیماری های ذاتی برای بهم زدن تعادل اکوسیستم زراعی ، و پیشرفت تدریجی اکولوژی کشاورزی ، بدین معنی که ناچیز پنداشتن ریشه و اساس علت های محدودیت های کشاورزی را نشان می دهند را باز می دارد . از طرف دیگر ، علم اکولوژی کشاورزی به معنی کاربرد مفاهیم اکولوژیکی و اصولی برای طراحی و مدیریت اکوسیستم های زراعی پایدار ، آماده کردن قالب ( چهارچوب ) برای ارزیابی کردن پیچیدگی های اکوسیستم های زراعی تعریف شده است .
هدف اکولوژی کشاورزی فراتر پا نهادن از کاربرد شیوه های متناوب و توسعه و گسترش اکوسیستم های کشاورزی ، با حداقل وابستگی به کشاورزی شیمیایی و نهاده های انرژی ، اهمیت دادن به مجموعه سیستم های کشاورزی در کنش متقابل اکواوژیکی و همکاری های ما بین اجزای سازنده بیولوژیکی و مکانیزم ها را در اختیار سیستم ها قرار دادن برای ضمانت حاصل خیزی خاک هایشان و قابلیت تولید و حفاظت گیاه می باشد .
اصول اکولوژی کشاورزی :
در جستجو برای برقرار کردن مجدد بیشتر اساس و بنیاد اکولوژیکی در تولید کشاورزی ، دانشمندان و توسعه دهندگان موضوع کلیدی را در گسترش کافی و پشتیبانی کشاورزی را نادیده گرفته اند . درک عمیق از ماهیت اکوسیستم های زراعی و اصول ، وظیفه هر کدام از آن ها می باشد .
با فرض مسلم این محدودیت ، اکولوژی کشاورزی پدیدار شده است . به طوری که برای آن کسی که مطالعه ، طراحی و اکوسیستم زراعی را مدیریت می کند باید وظیفه اش تهیه اصول اکولوژیکی باشد .
اکولوژی زراعی به سویی فراتر از دید یک بعدی اکوسیستم های زراعی می رود . در عوض تمرکز در روی یک جزء ویژه از اکوسیستم زراعی و اهمیت دادن به اکولوژی زراعی و عدم وابستگی همه اجزای سازنده اکوسیستم زراعی و پویایی مراحل مختلف اکولوژیکی می باشد .
اکوسیستم های زراعی جوامعی از گیاهان و حیوانات هستند که با اثر متقابل آنها با محیط فیزیکی و شیمیایشان که توسط انسان اهلی شده اند تا برای تولید غذا ، فیبر ، سوخت و محصولات دیگر برای مصرف انسان از آنها استفاده شود .
اکولوژی زراعی مطالعه کامل و همه جانبه اکوسیستم های زراعی شامل همه محیط و عناصر انسانی است. که تمرکز آن بر روی شکل ( ریخت ) ، حرکت پویا و عمل یا فعالیت ، رابطه متقابلشان و جریان هایی که در آن ها مورد بحث هستند ، می باشد . از یک ناحیه برای تولید کشاورزی استفاده شده است . و مزرعه مانند یک مجموعه سیستم مشاهده شده است. که در آن مراحل مختلف اکولوژیکی تحت شرایط طبیعی ایجاد شده است . همچنین چرخه مواد مغذی ، کنش متقابل شکار – شکارچی ، رقابت ، همزیستی و تغییرات پی در پی در آن اتفاق می افتد .
ملزمی که در تحقیقات اکولوژی کشاورزی است ، نظری است که بوسیله درک کردن این روابط اکولوژیکی و مراحل مختلف آن ، اکوسیستم های زراعی می توانند با مهارت برای بهبود بهتر تولید و ایجاد تداوم بیشتر ، با کمترین محیط منفی یا فشار گروهی و کمترین نهاده های خارجی ایجاد شوند . طراحی این چنین سیستم هایی بر اساس پیروی از کاربرد اصول اکولوژیکی ، مستقر شده است .
1 – افزایش چرخه بیوماس و بهینه ساختن قابلیت استفاده از مواد مغذی و بالانس کردن جریان ماده مغذی
2 – تامین شرایط مناسب خاک برای رشد گیاه مخصوصا با مدیریت ماده آلی و افزایش فعالیت حیاتی خاک
3 – حداقل رساندن تلفات ناشی از جریان های تشعشع خورشیدی
4 – تنوع گونه و ژنتیک اکوسیستم زراعی در زمان و مکان
5 – افزایش سود مندی اثرات متقابل بیولوژیکی و همکاری میان اجزای تشکیل دهنده و تنوع زیستی کشاورزی ، بدین گونه که نتیجه در ترقی مراحل مختلف اکولوژیکی کلیدی باشد .
این اصول می توانند بوسیله راه هی مختلف تکنیکی استراتژی ، کاربردی باشند . هر یک از این ها ، تاثیرات مختلفی بر روی قابلیت تولید و پایداری و استقامت در داخل سیستم مزرعه خواهد داشت . با اتکا به فرمت های محلی ، محدودیت های منبع و طراحی اکولوژی کشاورزی ، جمع آوری اجزای سازنده است . به طوری که کارایی بیولوژیکی بهبود یافته است . تنوع زیستی ، قابلیت تولید اکوسیستم زراعی و ظرفیت پایداری آن حفظ شده است . هدف طراحی پوشش اکوسیستم زراعی در داخل لند اسکپ واحد است که هر یک مقلد ساختار و وظایف اکوسیستم های طبیعی است .
تنوع زیستی اکوسیستم های کشاورزی :
از لحاظ مدیریتی هدف اکولوژی زراعی تهیه محیط های بالانس شده ، عملکرد های ثابت ، حاصلخیزی بیولوژیکی و تنظیم طبیعی آفات به واسطه ایجاد اکوسیستم های زراعی متنوع شده و مصرف حداقل نهاده تکنولوژیکی می باشد . محققان اکولوژی زراعی در حال حاضر کشت مخلوط و دیگر روش های تنوع یافتن و تقلید طبیعی مراحل مختلف اکولوژیکی و مجموعه اکوسیستم های زراعی قابل پایدار نادرس را در مدل های اکولوژیکی را که آن ها دنبال می کنند ، می شناسند .
مدیریت اکولوژی زراعی ، مدیریت را باید به سوی باز سازی مطلوب مواد مغذی و مواد آلی برگشت پذیر ، جریان مسدود شده انرژی ، حفاظت آب و خاک و تعادل جمعیت دشمنان طبیعی آفات و ... هدایت کند . بهره وری های استراتزی مکمل ها و همکاری ها که در نتیجه آمیزش های مختلف گیاهان ، درختان ، و حیوانات در فواصل زمانی ایجاد شده است . در حقیقت وضعیت مطلوب اکوسیستم های زراعی به سطح اثرات متقابل بین جانوران گوناگون و اجزاء غیر زنده وابسته می باشد . با یک تنوع زیستی عملی ، می توان هم افزایی را شروع کرد . که با ارائه خدمات اکولوژیکی مثل فعال سازی بیولوژی خاک ، بازیافت مواد غذایی ، افزایش تولید بندپایان سودمند و ..... به پروسه های اکوسیستم کشاورزی کمک می کند .
امروزه ، روش ها و تکنولوژیهای متعدد و متنوعی در دست ما قرار دارند که از لحاظ کارایی و ارزش استراتژیکی متفاوتند . روش های کلیدی ، آنهایی هستند که خاصیت بازدارنده دارند و با اجرای 111 اکوسیستم کشاورزی از طریق یک سرس مکانیزم ها اجرا می شوند . استراتژی های مربوط به احیاء تنوع کشاورزی از لحاظ زمان و مکان عبارتند از : تناوب محصول ، گیاهان پوششی ، کشت مخلوط ، ترکیب محصول و دام در کنار هم و غیره. که مشخصات اکولوژیکی زیر را نشان می دهند :
1- تناوب محصول : تنوع موقتی که در سیستم های کاشت ایجاد می شوند ، مواد غذایی مورد نیاز محصول را فراهم می آورد . چرخه زندگی آفتها ، حشرات و بیماری های مربوط به محصول و چرخه زندگی علف های هرز را می شکند .
2- کشت های چند تایی : سیستم های کشت مرکب که در آن دو یا سه محصول در فضای کافی کشت می شوند . تا یکدیگر را تکمیل نموده و میزان محصول و بازدهی را افزایش می دهند.
3 – سیستم های کشاورزی – جنگل داری : سیستم کشاورزی است که در آن درختان به همراه محصولات کشاورزی دیگر یا حیوانات ، پرورش داده می شوند . تا روابط مکمل بین اجزایی که کاربرد چندگانه اکوسیستم را افزایش می دهند ، بهبود یافته و بیشتر گردد.
4 – محصولات پوششی : کاشت گونه های مرکب یا خالص حبوبات یا سایر گونه های گیاهی یکساله زیر درختان میوه به منظور افزایش حاصلخیزی خاک ، افزایش کنترل بیولوژیکی آفت ها و تغییر آب و هوای باغچه یا باغ ، در این گروه از استراتژی ها قرار می گیرد .
5 – پرورش حیوانات در اکوسیستم های کشاورزی : بازدهی محیط را افزایش داده و چرخه کشاورزی را بهبود می بخشد .
تمامی فرم های متعدد اکوسیستم های کشاورزی که ذکر شدند ، از لحاظ ویژهگیهای زیر مشترک هستند :
1 – پوشش گیاهی را با حفظ آب و خاک ، حفظ می کنند . این هدف با استفاده از روش های نامحدود زمانی ، استفاده از کود های حاصل از برگ های درختان و استفاده از محصولات پوششی و سایر روش های مناسب ، حاصل می گردد .
2 – منبع جاری از مواد ارگانیک را از طریق افزودن آن فراهم می کنند. ( مواد ارگانیک اضافی از قبیل کود حیوانی ، کومپوست یا کود مرکب حیوانی و گیاهی وافزایش فعالیت بیوتیک خاک )
3 – مکانیزم های چرخه مواد غذایی را از طریق استفاده از سیستم های پرورش دام مبتنی از استفاده از حبوبات ، ارتقاء می بخشند .
تحقیق در مورد سیستم های متنوع کاشت ، اهمیت تنوع در محیط کشاورزی رت کم جلوه می دهد . تنوع به چند دلیل در اکوسیستم های کشاورزی حائز اهمیت است :
1 – با افزایش تنوع ، فرصت های همزیستی و تعامل سودمند میان گونه هایی که می توانند بقای اکوسیستم کشاورزی را افزایش دهند نیز افزایش می یابد .
2 – تنوع بیشتر ، اغلب باعث کارایی منابع موجود در اکوسیستم کشاورزی و استفده بهینه از آنها می گردد .
3 – سطح سیستم با ایمنی محل سکونت گونه ها ، تطبیق بهتری یافته ، نیاز های گونه های مختلف محصول را بر طرف ساخته ، مکان ها را متنوع کرده و محل زندگی گونه ها مشترک شده و منابع از هم جدا شده اند
4 – اکوسیستم هایی که در آنها گونه های گیاهی در هم می آمیزند ، در برابر گیاهخواران مقاومت مشترک و بهتری دارند . چون در سیستمهای متفاوت و متنوع ، فراوانی و تنوع دشمنان طبیعی حشرات آفتی که جمعیت گونه های گیاهخوار را کنترل می کنند نیز بیشتر است .
5 – مجموعه گیاهان متنوع ، انواع گونه های دیگری را بین سیستم کاشت که ارگانیزم های غیر محصولی آن را اشغال می کنند ، خلق می نمایند . مثل حیوانات شکارچی مفید ، انگلها ، پرندگان و حشراتی که گرده افشانی می کنند ، جانوران خاک زی و حیوانات وحشی که کل سیستم به آن ها نیاز دارد.
6 – تنوع در زمین های کشاورزی به حفظ تنوع زیست محیطی اکوسیستم های طبیعی اطراف کمک می کند .
7 – تنوع خاک ، منافع اکولوژیکی گوناگونی همچون بازیافت مواد مغذی ، سم زدایی مواد شیمیایی مضر و تنظیم رشد گیاه دارد .
8 – تنوع ، کشاورزان را کمتر با ریسک مواجه می سازد . مخصوصا در مناطق حاشیه ای که شرایط محیطی غیر قابل پیش بینی دارند . در این شرایط اگر یک محصول خوب نباشد ، محصول دیگر حتما آنرا جبران می کند .
اکولوژی کشاورزی و طراحی اکوسیستم های کشاورزی پایدار :
بیشتر افراد کشاورز در ارتقاء هدف کشاورزی در خلق فرمی از کشاورزی که باروری را در طولانی مدت حفظ می کند ، شرکت داشتند . این هدف از طریق موارد زیر حاصل می شود :
1 – بهینه سازی استفاده از منابع محلی موجود با ترکیب اجزاء متفاوت سیستم کشاورزی ، مثل گیاهان ، حیوانات ، آب ، خاک ، آب و هوا و مردم ، به طوری که هر کدام از این موارد همدیگر را کامل کرده وبیشترین اثر مطلوب و ممکنه را دارند .
2 – کاهش استفاده از ورودی های تجدید ناپذیر خارج از زمین کشاورزی که به احتمال زیاد محیط یا زمین کشاورزی را تخریب کرده و به سلامت کشاورزان و مصرف کنندگان آسیب می رسانند . مورد دیگر استفاده بیشتر از ورودی های باقی مانده است تا هزینه های متغییر به حداقا برسد .
3 – تکیه بر منابع موجود در اکوسیستم کشاورزی ، به این ترتیب که به جای نهاده های خارجی یعنی به جای ورود مواد اولیه از خارج از زمین کشاورزی ، به بازیافت مواد مغذی ، حفظ بهتر زمین و استفاده از منابع محلی بپردازیم .
4 – افزایش هماهنگی بین الگوهای کاشت و پتانسیل تولید و محدودیت های محیطی آب و هوایی و زمین ، برای اطمینان از حصول و حفظ طولانب مدت سطوح جاری تولید .
5 - تلاش جهت ارزش نهادن و حفظ تنوع بیولوژیکی هم در محیط های اهلی و هم در محیط های وحشی و استفاده بهینه از پتانسیل ژنتیکی و بیولوژیکی گونه های مختلف حیوانی و گیاهی
6 – بهره گیری کامل از دانش و تجربه محلی از جمله روش های ابداعی و جدیدی است که هنوز دانشمندان کاملا آن ها را درک نکرده اند . اما کشاورزان آنها را پذیرفته اند .
اکولوژی کشاورزی دانش و روش لازم برای توسعه کشاورزی که از یک طرف برای محیط زیست خوب و سالم است و از طرف دیگر بهره وری بالایی دارد . و از لحاظ اجتماعی مناسب و از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه است ، را فراهم می آورد . با اعمال اصول اکولوژیکی کشاورزی ، هدف کشاورزی پایا در بهتر ساختن استفاده از منابع داخلی با به حداقل رساندن نهاده های خارجی و تولید منابع داخلی از طریق استراتژی متنوع سازی به راحتی حاصل می گردد . به این ترتیب بین اجزاء اصلی اکوسیستم کشاورزی یک نوع هماهنگی ایجاد می شود . هدف های طراحی اکولوژیک کشاورزی ، ادغام اجزاء فوق الذکر است . به طوری که کارایی کلی بیولوژیکی ، توسعه یابد . تنوع زیستی ، محافظت و بهره وری اکوسیستم کشاورزی و ظرفیت خود تنظیمی آن حفظ گردد . هدف ، طراحی اکوسیستم کشاورزی است که از ساختار و عملکرد اکوسیستم طبیعی تقلید می کند . یعنی سیستمی با تنوع گونه ای بالا و خاک فعال از لحاظ بیولوژیکی ، خاکی که کنترل آفات طبیعی ، بازیافت مواد مغذی و پوشش خود را افزایش داده و مانع از افت منابع غذایی گردد .
نتیجه گیری :
اکولوژی کشاورزی ، راهنمای هایی جهت توسعه اکوسیستم های کشاورزی متنوعی که از اثرات ادغام تنوع زیستی حیوانی و گیاهی سود می برند . چنین ادغامی ، تعاملات پیچیده را افزایش داده و عملکرد ها و پروسه های اکوسیستم ، مثل تنظیم بیوتیک ارگانیزم های مضر ، چرخه مواد غذایی و تولید انبوه در محیط زیست را بهبود می بخشد . و به اکوسیستم های کشاورزی این امکان را می دهد تا خود ، عملکرد خود را کنترل نمایند .
نتیجه نهایی طراحی اکولوژیک کشاورزی با حفظ اکولوژیکی و اقتصادی اکوسیستم کشاورزی به همراه سیستم های مدیریتی پیشنهاد شده ، مخصوصا هماهنگ با چهارچوب عملیاتی شرایط اقتصادی – اجتماعی و محیطی موجود و مبنای منابع محلی ، توسعه یافت . در یک استراتژی اکولوژیکی – کشاورزی ، اجزاء مدیریت به سوی روشن کردن موضوع حفظ و ارتقاع منابع کشاورزی محلی ، سوق می یابند . ( خاک ، جانوران اهلی مفید ، تنوع زیستس گیاه ، زرم پلاسم و غیره ) . این اجزاء بر روش توسعه ای تاکید دارند که مشارکت کشاورز ، استفاده از دانش سنتی و هماهنگی بخش های کشاورزی که با نیاز های محلی و شرایط بیوفیزیکی و اقتصادی – اجتماعی متناسب با شد را می طلبد .
جدول 1 : پروسه های اکولوژیکی جهت بهینه سازی اکوسیستم های کشاورزی :
1 – تقویت سیستم ایمنی ( عملکرد صحیح کنترل آفت طبیعی )
2 – کاهش مسمومیت از طریق حذف مواد شیمیایی کشاورزی
3 – بهینه سازی عمل متابولیک ( چرخه مواد غذایی و تجزیه مواد ارگانیکی )
4 - سیستم های تنظیم تعادل ( چرخه مواد غذایی ، تعادل آب ؛ جریان انرژی ، تنظیم جمعیت و ...)
5 – افزایش ، حفظ و تولید منابع آبی – خاکی و تنوع زیستی
6 - افزایش و حفظ تولید طولانی مدت
جدول 2 : مکانیزم های توسعه ایمنی اکوسیستم کشاورزی :
1 – افزایش تنوع ژنتیکی و گونه های گیاهی در زمان و مکان
2 – افزایش تنوع زیستی غعال ( دشمنان طبیعی ، رقبا و ....)
3 – افزایش مواد ارگانیک خاک و فعالیت بیولوژیکی
4 – افزایش پوشش خاکی و توانایی رقابتی گیاه
5 – حذف پسماند های سمی زمین
صابر | 10:50 - چهارشنبه بیست و چهارم خرداد 1391
تالیف: دکتر بهنام کامکار، دکتر عبدالمجید مهدوی دامغانی
شامل 316 صفحه - چاپ اول- تابستان 1387
معرفی کتاب
پیشرفتهای کشاورزی در قرن بیستم، نمایانگر تلاش چندین نسل از کشاورزان، پژوهشگران و سیاستگزاران برای دستیابی به امنیت غذایی بود. نتیجهی این تلاشها موجب افزایش قابلتوجه عملکرد جهانی گیاهان زراعی شد. اما از سوی دیگر، همین پیشرفت پیامدهای نامطلوبی را از نظر بومشناختی، اجتماعی و اقتصادی به دنبال داشت که از آن جمله میتوان به فرسایش، شورشدن، اسیدی شدن و زوال کمّی و کیفی خاک، آلودگی منابع آبی به مواد شیمیایی کشاورزی، جنگلزدایی، زوال ساختارهای اجتماعی و تضعیف قدرت اقتصادی جوامع سنتی اشاره کرد. اینك باب جدیدی از نگرانیها و چالشها در مورد امنیت غذایی جهان شکل گرفته است که غلبه بر آنها راهكارهایی موثرتر را میطلبد. مشكلی كه امروزه نمود یافته، نتیجهی نگرشهای كوتاه مدت و خوشبینانهی بشر در دهههای گذشته است.
کشاورزی پایدار مکتبیاست که با سیمای امروزی خود، چند دهه است که شکل گرفته است، هرچند ریشه در باورها و سنتهای کهن کشاورزی و بهویژه فرهنگی دارد. سخن اصلی کشاورزی پایدار، برآوردهشدن نیازهای خوراک و پوشاک انسان توسط فعالیتهای کشاورزی است، بدون آنکه این فعالیتها موجب تلفات منابع طبیعی و آسیب به سرمایههای زیستمحیطی و سلامت انسان و دیگر موجودات زنده شود.
کتاب حاضر در پاسخ به فقدان یک منبع جامع که تعاریف، پیشینه، اهداف، اصول و عملیات کشاورزی پایدار را در بر گرفته باشد، تهیه و براساس سرفصل درس ”اصول و مبانی کشاورزی پایدار“ تنظیم شده است.
فهرست مطالب
1. جستارگشایی2. تاریخچه، تعاریف و اهداف كشاورزی پایدار
3. بررسی پایداری كشتبومهای رایج
4. سامانههای كشاورزی
5. مدیریت خاك و عناصر غذایی در كشاورزی پایدار
6. مدیریت آب در كشاورزی پایدار
7. مدیریت آفات، بیماریها و علفهای هرز در كشاورزی پایدار
8. تنوع زیستی و اهمیت آن در كشاورزی پایدار
9. پژوهشهای كشاورزی با رویكردی به كشاورزی پایدار
طبقه بندی: معرفی کتاب،
صابر | 13:5 - یکشنبه بیست و یکم خرداد 1391
کشاورزی ارگانیک
صابر | 14:9 - دوشنبه هشتم خرداد 1391
فواید کود سبز
کود سبز يك روش دیرینه در کشاورزی است که استفاده از آن فوايد زیادی را به همراه دارد . يك هكتار كود سبز بسته به نوع گياه معمولا بین 25 تا 50 تن شاخ و برگ و انساج گیاهی تازه تولید می کند كه این اندام هاي گياهي را وارد خاک می کنند که اين اندام ها حدودا برابر با 10 تا 20 تن کود حیوانی بوده و حدود 1تا 2 تن هوموس به خاک مي افزايد .
یكی از مهمترین فواید کود سبز بهبود خواص فيزيكي خاك می باشد . بالا رفتن هموس باعث تشكيل خاك دانه هاي پايدار مي شود ، لوله های مويين خاک بیشتر شده، تهویه و نفوذ پذيري خاك را افزایش می دهند. گياهي كه به عنوان كود سبز كاشته مي شود از دو طريق بر ميزان تلفات ناشي از آب شويي تاثير مي گذارد. يكي از طريق انتقال آب از خاك به اتمسفر بر اثر تعرق ، و ديگري از طريق جذب عناصر غذايي از محلول خاك و جلوگيري از انتقال آن به زه آبها ، در صورتي كه محصول داراي سايه انداز (كانوپي ) گسترده باشد و سطح خاك را به طور كامل بپوشاند ، تعرق مكانيزم اصلي اتلاف رطوبت خاك خواهد بود . اتلاف رطوبت خاك از راه تعرق موجب كاهش نفوذ آب به پايينتر از محدوده ريشه شده و در نتيجه ميزان تلفات عاصر غذائي ناشي از آب شويي را كاهش مي دهد .
كود سبز از برخورد مستقيم قطرات باران با خاك جلوگیری کرده و مانع از پخش شدن ذرات خاك توسط قطرات باران می شوند و هچنین از طریق بهبود خاك دانه ها نیز باعث جلوگیری و مقاومت خاک در برابر پخش شدن می شوند. این گیاهان از فرسايش بادي نیز به وسیله پوششی که در روی خاک دارند جلوگیری کرده و همچنین به وسیله این پوشش مانع از تشكیل روا ناب شده و آب جذب شده توسط خاک را افزایش می دهند . بقولات به خاطر رشد ریشه ای زیادی که دارند می توانند مواد غذایی شسته شده كه عمدتا كلسيم و ازت است را که در لایه های پایین تر خاک هستند جذب کرده در خود نگهداری كنند و بعد از برگرداندن آنها به خاک آنها را در لایه های سطحی رها سازند و آنها را مجددا به جریان می اندازند و در نتیجه بر قابلیت دسترسی و استفاده از این عناصر توسط محصولات بعدی تاثیر می گذارند .
موردي ديگر از فوايد كود سبز در زمينهاي است كه به خاطر كمبود اكسيژن خاك مشكل دينيتريفيكاسيون دارند . وجود شرايط بي هوازي در خاك ، كه لازمه انجام فرآيند دينيتريفيكاسيون است ، مي تواند ناشي از رطوبت زيادي خاك باشد زيرا چنين وضعيتي مانع ورود اكسيژن به خاك مي شود. البته ميزان رطوبتي كه خاك دريافت مي نمايد بستگي به شرايط اقليمي منطقه دارد. شيب زمين ، پوشش گياهي ، و بافت و ساختمان خاك نيز از جمله عوامل موثر بر ميزان رطوبت خاك بوده و از اين رو توان انجام دينيتريفيكاسيون در آن را تحت تاثير قرار مي دهند . استفاده از كود سبز با بهبود ساختمان خاك و ايجاد تهويه مناسب مي تواند تاثير مثبتي بر زهكشي خاك داشته باشد و با تاثير مطلوب بر ساختمان خاك ظرفيت اكسيژن پذيري آن را افزايش داده و همچنين با تعرق مقداري از آب را به صوت بخار از زمين خارج كرده و از اين رو موجب كاهش ميزان دينيتريفيكاسيون مي شوند
یكی دیگر ازفواید کود سبز افزایش ازت خاک است البته این موضوع در موردی صادق است که گیاه مورد استفاده لگوم باشد. سالانه 110 میلیون تن ازت برای تولید محصولات غذائي در جهان استفاده می شود ولی تنها قسمت کمی از این مقدار توسط كودهای شیمیایی جایگزین می شود . قسمت عمده این ازت توسط لگوم ها جایگزین می شود . لگوم ها تقریبا تنها گیاهانی هستند که می توانند مشكل ازت را با توجه منبع نامحدود ازت که همان جو است رفع كنند. در صورت در تناوب قرار ندادن این گیاهان با غیر لگوم ها مجبور به جایگزین كردن ازت خاك توسط كود شیمیایی هستیم که منبعی محدود و تولید آن به انرژی زیادی نیاز دارد که مشكلات زیست محیطی زيادي نيز به دنبال دارد .
گیاهان لگوم با توجه به رابطه همزیستی که با باكتریهای تثبیت كننده ازت دارند منبع خوبی برای افزایش ازت خاک هستند این باکتری ها که شامل انواع ریزوبیوم ها هستند می توانند ازت موجود در جو را به صورت قابل جذب برای گیاه در آورده و در عوض مقداری از هيدرات هاي كربن برای ادامه زندگی خود دریافت کنند که با توجه به مقدار ازتی که به گیاه می دهد این مقدار قند قابل مقایسه نیست . گیاه این مقدار ازت را در طول دوره رویش خود جذب کرده و بعدا به زمین بر می گرداند البته تنها ازت نیست که این مسیر را طی می کند بلكه عناصر دیگری مثل فسفر ، كلسیم و عناصر كم مصرف نیز توسط گیاه از لایه های زیر زمین جمع آوری شده و به قسمتهای فوقانی می دهد همچنین این سیكل از شستشوی مواد غذایی در طول فصل رویش جلوگیری می کند .
در حقیقت كودهاي سبز چه لگوم و چه غیر لگوم باشند مانند يك گاو صندوق عمل می کنند که مواد غذایی را در زمانی که گیاه اصلي در زمین نیست در خود نگهداری کرده و آنرا بعدا در اختیار گیاه اصلي قرار می دهند . آیش تابستانه باعث كاهش مواد آلی خاک می شود چون مواد آلی در این مدت به راحتی و به سرعت تجزیه می شوند . آیش تابستانه برای خاكهای غنی از مواد آلی می تواند روش خوبی باشد زیرا با تجزیه مواد آلی و فراهم شدن مواد غذایی مورد نیاز گیاه زمین حاصلخیزی خوبی پیدا می کند. آیش تابستانه روش خوبی برای كاهش جمعیت علفهای هرز است ولي خاك را در معرض فرسايش بادي و آبي قرار مي دهد. ولی كودهای سبز لگوم نه تنها مواد آلی خاك را افزایش می دهند و ساختمان خاک را بهبود می بخشند و علفهای هرز آنرا كاهش می دهند بلكه باعث حفاظت خاک در برابر فرسایش نیز می شوند و تنها مشكل استفاده از آنها كاهش رطوبت خاك در مناطق خشك و نيمه خشك است . در خاكهایی كه از لحاظ رطوبت در محدودیت هستند باید توجه داشت که کود سبز می تواند باعث كاهش رطوبت شود و كاهش رطوبت نیز باعث كاهش عملكرد می شود ولی در مناطقی که بارندگی در حد متوسط و حتی مقداری كمتر هم وجود دارد می توان از کود سبز استفاده کرد. در خاكهایی كه غنی از مواد آلی هستند نیز کود سبز می تواند مفید باشد از این جهت که این خاكها بیشتر در مناطق پر باران وجود دارند و از لحاظ بارندگی وضعيت مناسبی دارند همچنین در این مناطق هوا نسبتا گرم است . این گرما باعث افزایش تبخیر از سطح خاک شده و یك لایه خشک را در سطح خاک ایجاد می کند که این لایه در بارندگی بعدی به شدت در معرض پخش شدن قرار می گیرد و متلاشی می شود و باعث بسته شدن لوله های مويين خاك شد و از تهویه و نفوذ پذیری می كاهد و روا ناب را افزايش می دهد که خود مشكلات زیادی به دنبال دارد از این رو کود سبز با ايجاد پوشش روي خاک از این مشكل جلوگیری می کند. کود سبز همچنین می تواند دمای خاک را تا حدودی نگهداری کند که این باعث می شود که فعالیت میکروارگانیسم های خاک افزایش یابد و آنها نیز به نوبه خود باعث حاصلخیزی خاک می شوند .
با توجه به این موارد لگوم ها می توانند جزء بهترین کود هاي سبز قرار گیرند زیرا جدا از این موارد ازت را نیز به خاک می افزایند که خود عامل مهمی در بالا رفتن عملكرد می شود براساس نتايج آزمایشي در آلمان باقلای سفید عملكرد غلات را تا 1.5 تن در هکتار و شبدر قرمز عملكرد غلات را تا 1 تن در هکتار افزایش داد . البته مقدار نيتروژن تثبيت شده توسط اين گياهان بستگی به رقم و گونه مورد استفاده ، مقدار و نوع باکتری های همزیست آنها ، و وضعیت حاصلخیزی خاک و شرایط اقلیمی دارد.
در انتخاب يك گیاه به عنوان کود سبز باید به نکات زیر توجه داشت:
توجه به طول دوره رويش گیاه با توجه به مدت زمانی که زمین بدون استفاده است.
فصل مناسب كشت گياه، زیرا همه رقم ها قادر به رشد و یا زنده ماندن در زمستان نیستند.
وضعیت خاک از لحاظ مقدار ازت و توجه به اینكه خاك به ازت نیاز دارد یا نه.
نوع خاک و وضعيت زهكشی آن.
در دسترس بودن بذر گیاه و به صرفه بودن قیمت آن.
مقدار رطوبت خاک یا مقدار آبی را که می توانیم تامین كنیم .
صابر | 13:36 - چهارشنبه سیزدهم اردیبهشت 1391
هرچندکنترل عامل بیماریزا ( با استفاده ازآفت کش ها) در بخش کشاورزی سودمند است ولی آفت کشها باعث ایجاد بیماری و مرگ درانسانها میگردند،این مشکلات ناشی از شرایط مختلف تماس مستقیم و غیرمستقیم انسان با آفتکشها می باشد.
مستعدترین افراد آنهایی هستند که در تماس مستقیم با این چنین مواد شیمیائیاند که همان کارگرانی هستند که در بخش کشاورزی در معرض سموم آفت کش می باشند و یا اینکه در کارخانه تولید سم کار میکنند،کارگرانی که سموم آفتکش را مخلوط،حمل یا در مزرعه بکار میگیرند در معرض و تماس شدید آفتکشها قرار دارند و اولین محل تماس سم در انسان پوست می باشد، اگر همین کارگران به لباس محافظ سم در زمان استفاده از مواد شیمیایی مجهز نباشند جذب آفتکشها از طریق پوست می تواند چشمگیر و قابل ملاحظه باشد.
به محض اینکه پوست در معرض سم قرار می گیرد ، ممکن است سم در بدن جذب یا تنها در سطح پوست باقی بماند.اثرموضعی عمومی که از تأثیرسم بر روی پوست دیده میشود ، مشکلاتی از قبیل درماتیتها (حساسیتهای پوستی ) می باشد.جذب آفتکش در بدن میتواند باعث بروز مشکلاتی برای سلامتی انسان بشود: از قبیل سوزش چشم ، در حالت جذب بیشتر مشکلات دستگاه تنفسی با مسمومیت سیستمیک که درآخر ممکن است به مرگ بیانجامد.
تماس غیر مستقیم با آفتکش ها ناشی از خوردن غذاهایی است که سموم آفتکش در آن نفوذ کردهاند و می تواند باعث افزایش مواد سمی در بدن انسان گردد،که معمولاً وابسته به بودن درازمدت در معرض این آفت کشها می باشد که ممکن است منجر به بیماری شود ویا اینکه نگردد.
بدن انسان یک سازواره ( ارگانیسم) بیوشیمیائی خیلی پیچیدهای است که براحتی خودسازگار وانعطاف پذیرمیشود و آن دارای سیستم تنظیم کننده متعددی است ، تا مطمئن سازد که تمام اجزاء بدن در پاسخ به شرایط بیرونی کاملاً درست ایفای نقش میکنند.
این نوع تنظیم ،خودپایداری ( هوموستازی ) شناخته شده است و برای تمامی فرآیندهای بدنی معمولاً بدون اطلاع و آگاهی یا تأملی روی اعضاء بدن ما اتفاق و بروز می نمایند ، وقتی در تأثیر شرایط محیطی بیرونی ( همچمون گرما یا سرمای زیاد ) یا شرایط درونی ( بیماری یا مسمومیت ) که سیستمهای بدن نمیتوانند بوسیله مکانیسمهای عادی تنظیم گردند ، علائم ( ناراحتی ) غیر معمول و بیماری ظاهر میگردد. انواع اثرات فیزیکی (علائم ونشانه ها) که مشاهده یا احساس می گردند به انواع استرسیکه بدن در معرض آن قرار میگیرد بستگی دارد،برای اینکه داخل بدن ارتباط درونی پیچیده بسیار زیادی بین سیستمها وجود دارند و یک تغییر جزئی درهرسیستم ممکن است در سیستم های دیگر بدن اثرات متعددی را بوجود آورد.
بعلاوه انواع واکنش ها به مریضی محدود هستند بنابراین نشانهها و علائم مریضی اغلب کاملاً شبیه به انواع مختلفی از عوارض بیماریها هستند بعنوان مثال : سردرد،تب،تهوع،استفراغ و اسهال علائم عمومی غیرخاص بیماری هستند که در شرایط متفاوت ایجاد میگردند ، لازم بذکر است بطورمعمول اغلب واکنش های فیزیولوژیکی به بیماری ، با شیوه های متعددی برای کمک به تشخیص عوامل واقعی بیماری توسعه یافته اند.
خودپایداری (هوموستازی) بدن می تواند بوسیله عکس العمل فیزیکی و یا بیولوژیکی بدن به استرسهای اولیه بهم زده شودکه به ماهیت درونی عامل و همچنین به درجه و مدت استرس بستگی دارد، وقتی استرس بسیار شدید یا مدتدار باشد خودپایداری وخودتنظیمی نمیتواند حفظ یا بازگردانده شود و بیماری در این زمان بروز می نماید.مسمومیت بوسیله عوامل شیمیائی چیزی کمتراز بیماری ناشی از مواد شیمیائی نبوده و علائم مسمومیت شیمیائی اغلب شبیه علائمی هستند که بوسیله عوامل بیولوژیکی مثل باکتری ها و یا ویروسها بروز می نمایند.
برای تفهیم بهتر اینکه مریضی چطوری در تماس با موادشیمیائی (مواد سمی ) در انسان عارض می شود ما اول بایستی بدانیم که آفت کش هاچطوری در داخل بدن عمل میکنند.
__________________
آفتکشها با تغییر سرعت فعالیتهای مختلف بدن ، افزایش آنها ( بعنوان مثال: افزایش تپش قلب و تعریق ) یا کاهش آنها ( توقف کامل تنفس) عمل میکنند.
بعنوان مثال ، جمعیت قرارگرفته در معرض سمپاشی با حشرهکش مالاتیون بر اساس تجربه میتواند سبب تعریق گردد،این نتیجه در اثر یک سری از رخدادهای فیزیولوژیکی در بدن می باشد که به عنوان پاسخی به موادشیمیائی وارد شده در بدن است و در ابتدا سبب عدم فعالیت بیوشیمیائی آنزیم میگردد.در نتیجه :
1- این تغییر بیوشیمیائی به تغییر سلولی می انجامد (در این حالت افزایش فعالیت عصبی )
2- تغییر سلولی سپس موجب تغییرات فیزیولوژیکی میشود که علائم مسمومیت مشاهده یا در سیستمهای فیزیولوژیکی خاص بدن(اندام ها یا دستگاههای بدن) احساس می شوند(در این حالت فعالیت غدد تعرقی ) در ادامه نیز توسعه بنیادین اثرات مذکور از بیوشیمیائی به سلولی و آنهم به فیزیولوژیکی در اغلب مسمومیتها بدین شکل بروز مینماید.
بسته به مکانیسم بیوشیمیائی ویژه یک فعالیت ، یک سم ممکن است اثرات خیلی وسیعی در داخل بدن داشته باشد، ویا امکان دارد سبب تغییر خیلی محدودی در فعالیت های فیزیولوژیکی در یک ناحیه خاصی ازبدن یا اندامی گردد. سم مالاتیون به سادگی سبب غیر فعال شدن یک آنزیم میشود که رابط بین اعصاب است ، آنزیمی که توسط سم پاراتیون ویا دیگر آفتکشها غیر فعال می گردند در بدن معمول است و بنابراین تنوع اثرات روی اکثر سیستمهای بدن در کنار تعریق مشاهده میشوند.
__________________
(سمیّت ) :
سمیّت واژه عمومی است که شامل اثرات زیانآوری است که توسط آفتکشها ایجاد میشود این اثرات زیانبار میتواند، شامل گروهی از علائم ساده همچون سردرد،تهوع ودر حالت شدید مثلکما،تشنج و حتی مرگ باشد. مسمومیت بطور نرمال به چهار نوع تقسیم میشود، که به میزان قرارگیری در معرض یک آفتکش و مدت زمان تماس با سم بستگی دارد تا علائم مسمومیت توسعه و بروز نماید ( مسمومیت مزمن و مسمومیت حاد ).
در ابتدا چنین است در نتیجه قرارگیری کوتاه مدت در معرض سم و اتفاقی که در داخل یک دوره زمانی کوتاه مدت بطور نسبی در داخل بدن اتفاق می افتد ، در صورتیکه در حالت درازمدت در نتیجه قرارگیری در معرض سم در دوره زمانی بلندمدت مسمومیت رخ میدهد.
اغلب مسمومیت ها بهبودپذیر هستند و باعث صدمه دائمی نمیشوند اما ممکن است بهبود کامل در درازمدت حاصل آید، اگرچه بیشتر آفتکش ها ممکن است باعث بروز صدمات دائمی و غیرقابل برگشت و بهبود پذیر باشند، آفتکش ها می توانند بر روی یک سیستم و عضو خاصی در بدن تأثیر بگذارند یا آنها ممکن است مسمومیت ویژهای را با تأثیرگذاری روی تعدادی از سیستم را ایجاد نمایند.معمولاً نوع مسمومیت به گروههای دیگری نیز تقسیم میشوند ،که بر اساس تأثیرگذاری آن بر سیستم ها و دستگاههای عمده بدن قرار دارند ، تعدادی از آنها در جدول شماره یک لیست گردیدهاند.
بجهت اینکه سیستم بدن تنها بطور معدودی واکنش به استرس های شیمیائی و بیولوژیکی دارد،آن یک فرآیند پیچیدهای است ، علائم و نشانهها را جور میکند و عامل اصلی بیماری انسانی یا مریضی را تعیین میکند ،در بیشترحالات تعیین اینکه آیا مریضی بوسیله قرارگیری در معرض موادشیمیائی بوده یا توسط یک عامل بیولوژینیققخ داده (مثل ویروس آنفلوآنزا ) غیر ممکن است.
تاریخ در معرض قرارگرفتن و تماس با یک ماده شیمیائی یک سرنخ مهم در کمک به تعیین عامل بیماری است،اگر چه تاریخچه بطور قطعی نمیتواند ثابت کند که ماده شیمیائی عامل بیماری شده است، برای ثبوت رابطه علت و معلول خیلی مهم است که ماده شیمیائی در بدن در جریان خون یافت شود به اندازهای که باعث بیماری میشودو به میزانش پی برده شود،اگر ماده شیمیائی اثر بیوشیمیائی با ردگیری آسان و خاصی را ایجاد می کند ( ممانعت آنزیم استیل ـ کولین استراز ) نتیجه تغییر بیوشیمیائی در بدن ممکن است در ثبوت قطعی عامل بکارگرفته شود.مردم در تماس با مواد شیمیائی اغلب در ضمن کارکردنشان بیمار میشوند و بایستی احتیاطات لازم پزشکی به پزشکشان در خصوص تماس قبلی شان با مواد شیمیائی ( مسمومیت ) گفته شود.
__________________
فاکتورهای تعیین کننده برآمد مسمومیت آفت کش :
اگر جذب آفت کش یک واقعیت ثابت شده است امکان دارد مقدار سم جذب شده برای ایجاد مرگ کافی گردد که به مقدار ترکیب اصلی سم (سمیت ) دارد.
راههای مختلف اندازه گیری سمیت مواد شیمیائی توسعه یافته است و اندازه گیری این فاکتور شامل دز کشنده صددرصد یا ld50 است . واژه ld50 بیان می کند شدت سمیتی که از طریق جذب پوستی و دهانی برای کشتن 50% کل حیوانات تحت آزمایش نیاز است. معمولاً اطلاعات حاصله از مطالعات آزمایش ها طبقه بندی آفت کش را در ارتباط با درجه سمیت فراهم می کند که آفت کش های خیلی سمی ld50 خیلی کمتری دارند .هرچندآن بایستی ارزشش از ld50 گفته شود ولی بهتر بود از روی احتیاط تفسیر گردد ، نظرباینکه تفاوت وسیعی در پاسخ بین گونههای موجودات زنده وجود دارد.
دز آفتکش ، تاحدودی برآمد مسمومیت ایجادشده بوسیله سم را تعیین میکند. اگر دز بیشتری از سم جذب بدن شده باشدمسمومیتیکه بوجودمیآید نه تنها درترکیبات نسبتاً سمی بلکه برای ترکیبات با سمیت پایین نیزجدی خواهد بود .کنترل دز،اساس ایمنی استفاده از آفت کشهاست خیلی مهم است که توجه داشته باشیم که چه مقدار دزی از یک ماده مضره معمولاً کشنده است ، بطوردیگر دز خیلی پایین اغلب آفت کش های سمی بدون تأثیر است.
بروز علائم سمی آفت کش ممکن است چندان هم تنها به دز بستگی نداشته باشد بلکه به مدت قرارگیری در معرض سم نیز بستگی داشته باشد.برای اکثر آفتکشها اثرات سمی مشاهده شده از تماس کم با سم ممکن است کاملاً متفاوت از تماس های تکراری با سم باشد.
بیشتر علائم تماسهای تکراری با سم به آرامی توسعه می یابند ودربیشتر موارد ممکن است علائم مسمومیت مشابه با علائم بیماریهای مزمن باشد که تشخیص اینکه مورد مسمومیت است یا بیماری را با مشکل مواجه میسازد.
تعیینکننده نهائی برآمد مسمومیت ایجاد شده توسط سم ، مسیر ورود سم به بدن است ، مسمومیت از طریق آفت کش از طریق خوردن ، استنشاق یا جذب از راه پوست می باشد.بیشتر مواد شیمیائی بعنوان مثال ،سم مالاتیون توسط هرسه روش تماس با سم در دزبالای سم بطوریکسان ایجاد مسمومیت میکند و توسط هرسه روش تماس با سم صرفنظر از مدت قرارگیری در معرض سم و مقدار دز سم بطور یکسان ایجاد مسمومیت نمی کند.
تماس و نفوذ پوستی عمومی ترین راه نفوذ سم به بدن می باشد و اگر مقدار معینی از آفت کش به بدن وارد شده باشد اثرات سمی بطور عادی دیده خواهند شد. رویهمرفته تعدادی از آفت کش های شناخته شده از طریق پوست در مقدار بیشتری جذب شوند تقریباً کم است،اثرات مشاهده شده در اکثر حالات معمولاً محدود به پوست با علائمی همچون خارش و حساسیت پوست می باشند .
علائم عمومی مسمومیت
اندام های تحت تأثیر
در بدن
طبقه بندی مسمومیت
سوزش،سرفه،خفگی وتنگی نفس
تهوع،استفراغ و اسهال
پشت درد،اوره بیشتر یا کمتر از حد نرمال
سردرد،سرگیجه،اختلالات رفتاری،افسردگی و تشنجات اغمائی
کم خونی (خستگی و ضعف)
خارش ،سرخی و تورم
ناباروری و سقط جنین
بینی،نای و ششها
معده و روده
کلیهها
مغز و نخاع
خون
پوست و چشمها
تخمدانها ، بیضهها
تنفسی
گوارشی
داخلی
عصبی
خونی
پوستی
تولیدمثل
__________________
تمامی آفت کشهای شیمیائی بایستی با احتیاط بکار برده شوند ،برای استفاده مطمئن و دائمی از تمامی مواد شیمیائی عناوین ذیل را رعایت کنید.
1- همیشه قبل از استفاده مواد شیمیائی برچسب روی آن را بدقت خوانده وطبق دستورالعمل اجراکنید.
2- آفت کشها را بدور از دسترس کودکان نگهداشته و در ظروف سربسته برچسب دار نگهداری نمائید.
3- از کشیدن سیگار در زمان سمپاشی یا گردپاشی خوداری کنید چون اکثر مواد شیمیائی قابل اشتعال هستند.
4- از لباسهای محافظت کننده و ماسک استفاده نمائید آستین ها کاملاً کشیده در پایین دست و یقه را کاملاً ببندید، در صورت ریخته شدن مواد سمی روی پوستتان فوراً آن را با آب و صابون بشوئید.
5- دستانتان را بعد از سمپاشی یا گردپاشی و قبل از غذاخوردن یا سیگارکشیدن بشوئید و لباستان را تعویض نمائید.
6- اگر شمادرزمان استفاده از آفت کش یا کمی بعد از آن احساس ناخوشی کردید سریعاً به پزشک مراجعه نمائید.
در طی پنجاه سال گذشته، آفتکشها جزء ضروری دنیای کشاورزی بوده اند. گرچه تقاضا برای تولید و توزیع آفتکش که باعث افزایش بهبود کیفیت و کارایی کشاورزی می شود محرز است. ولی احتمال بکارگیری نابجا و غیر معقول، بسیار زیاد می باشد. یکی از مهمترین نکات سازمان بهداشت جهانی، مسئله آفتکشها می باشد. افزایش جمعیت و بدنبال آن افزایش مصرف مواد غذایی، بویژه محصولات کشاورزی، کشاورزان را بر آن داشته است که میزان محصولات خود را افزایش دهند. افزایش کشت محصولات متعاقباٌ افزایش سموم آفتکش را به همراه داشته است. به دلیل بی توجهی کشاورزان در مصرف سموم، ریزشهای جوی و چندین عامل دیگر سموم کشاورزی وارد آب رودخانه ها و دریاها می شوند. در این خصوص افزایش آگاهی متخصصین و به طور کلی عموم مردم از خطرات ناشی از تماس کوتاه مدت و دراز مدت، شامل سرطانزایی، بیماریهای سیستم عصبی ، تنفسی و زادآوری و ... توجه عموم و دولتمردان را به خود جلب نموده است. امروزه آلودگی محیط زیست به صورت یک مسئله جهانی درآمده است. برای مثال آب یکی از اجزاء تشکیل دهنده مهم در چرخه زندگی محسوب می شود. اهمیت کیفیت، نگهداری و توسعه آن به طور پیوسته در حال افزایش می باشد و سموم دفع آفات نباتی یکی از اصلی ترین آلاینده های آب به حساب می آید.
__________________
بدون اطلاع ازعواقب کار چه ازلحاظ آلودگی محیط زیست وتأثیرآن برانسانی که تمام تلاشش این است سالم بماند، شدیداً در مصرف سموم شیمیائی از همدیگر پیشی میگیرند. شاید بهتر است به خصوصیات شیمیائی سموم واثرات خطرناک آن از گفته بزرگان شروع بکنیم.
دکتر فرانسیس ری از دانشگاه فلوریدا اظهار میدارد که ما باافزودن موادشیمیائی به غذاهای خودمان امکان بروز سرطان را افزایش می دهیم.
دکتر هاریوگریوز نظر براین دارد که بین سموم سیمیائی و سرطان خون ، سرطان های دستگاه گوارشی یا دیگر اختلالات خونی رابطهای مستقیم وجود دارد.
تا دیروز زندگی بشر مملو از ترس از بلایایی جهان گستر چون وبا، حصبه ، تیفوس و طاعون بود ، اکنون خوشبختانه این بیماریهای مهلک که روزی همه جاگیر بودند با پیشرفت دانش پزشکی و رعایت اصول بهداشتی دیگر موجب نگرانی نیستند،امروزمانگران صدمات متفاوتی هستیم که در محیط زیست ما در کمین نشستهاند صدماتی که محصول پیدایش و تکوین شیوه زندگی جدید خود بشر هستند، نمونهاش پیدایش همین آفت کشهای قوی است.درست است که هدف از کاربرد سموم شیمیائی نابودی حشره آفت یا کنترل بیماری گیاهی است ولی میتوان گفت که این همه سموم خطرناک که در حال حاضر مصرف می شوند تنها آفت کش نیستند بلکه زندگی کش و زیست کش هستند.
این همه خطر کردن پس به خاطرچیست ؟
درست است که مصرف موادشیمیائی آفت کش را مجاز شمردهایم ولی بدون آنکه پیشاپیش تحقیقی دقیق از تأثیر آن بر جامعه اکولوژیک و زیستی بشر داشته باشیم و آموزش ها ، هشدارهای زیستی ،خطرات و مضرات جانبی مصرف سموم را گوشزد نموده و آگاهی داده باشیم ، بی مهابا نسبت به توصیه مصرف وفروش سموم تأکید داریم و قوانین و مقررات کنترلی در مصرف سموم و مجازبودن آن چندان محکم و استوار نیستند.ایمنی وبهداشت در کارخانه و حتی زمان سمپاشی به نحومطلوب و سختگیرانه اعمال میشود ولی در زمان سمپاشی و بعدازسمپاشی هیچ کنترل و آزمایشی در خصوص مضرات سموم برای جوامع اکولوژیکی و زیست محیطی انجام نمی گیرد و شاید تنها به کم خطر بودن سموم خود را راضی می کنیم چون چیزی بطور آنی مشاهده نمی گردد.
آموزش زارعین منطقه از ماندگاری سموم در خاک ، محصولات صیفی و جالیز،فاصله سمپاشی تا برداشت محصول (دوره کارنس ) ودرصد خطر سموم ضروری است ،همه سعی بر این دارند از بهترین و قویترین حشرهکش ها و قارچ کشها در کنترل آفات و بیماریهای محصولاتشان استفاده نمایند تا سرمایه ریالی افزایش یابد ، ولی ازآنچه که سموم شیمیائی بطور نهفته با جان و روان بشر میکند چندان خبر ندارند و تنها علائم حاد مسمومیت را مسموم شدن و حالت تهوع می دانند و دیگر هیچ........ .
محصولات کشاورزی وبخصوص صیفی جات و میوهجات، بدون اطلاع از تأثیر نهایی سمپاشی ها مکرراً سم باران می شوند در یک دوره بهره برداری از جالیز یا صیفی جات یا مزارع ذرت تا 15 بار سمپاشی صورت می گیرد وبرای حصول اطمینان از مؤثربودن سمپاشی و گریز از هزینه اضافی دز مصرفی سم را گاه تا چندین برابر حد مجاز مصرف بالا می برند و بین زمان آخرین نوبت سمپاشی و برداشت محصول فاصله زمانی مجاز را رعایت نمی کنند ، بعنوان مثال ؛ در مورد محصولاتی مثل خیار که رشد سریع و محصول پیوسته دارد گاهاً بلافاصله پس از سمپاشی( بویژه سموم قارچکش) محصول را جمع آوری و بدون آزاد گذاردن در هوای آزاد درون کیسههای پلاستیکی کرده و روانه بازار و مورد مصرف عموم قرار می دهند که مصرف کننده نیز همیشه به دنبال محصول تازه است آن را مورد تغذیه قرار میدهد که زمانی کمتر از 12 ساعت را شامل میشود،ودر این مورد برای سنجش وجود باقی مانده سم نیازی به استفاده از دستگاههای حساس و پیچیده نیست حس چشایی مصرف کننده خود به طعم سم در محصول گواهی میدهد.
تجمع مواد سمی در غذا ، آب ، زمین و هوا یکی از بحثهای روز وخطرناک سموم برای سلامتی محیط زیست و بشر است ، براساس گزارشات آماری از سراسر جهان تعداد مسمومیت با عوامل آفت کش بیشتر ازپانصد هزارمورد در سال و همراه با بیش ازبیست هزار مورد مرگ میرسد. با توجه به اینکه اثرات خطرناک زیستی سموم در درازمدت بطور تجمعی در بدن انباشته میشود و صدمات وارده بر فرد ممکن است متناسب با جمع مقدار سم دریافت شده در طول عمر باشد به همین دلیل است که خطر نادیده گرفته میشود.
به قول دکتر رنه بوس : انسانها طبیعتاً بیشتر متوجه بیماریهایی هستند که علائم آشکار دارند در حالی که بعضی از بدترین دشمنان ما آهسته و بی خبر به سویمان می خزند.
فاکتور مهم در مسمومیت مزمن آفت کش ها دارابودن تجمع طولانی مدت در بدن است و این تجمع مواد سمی در بدن در تمامی افراد به واسطه تماس مستقیم وحتی بطور غیرمستقیم از طریق غذا ، تنفس یا جذب پوستی به چشم میخورد.
__________________
واقعیت این است که تقریباً 90 درصد کلیه قارچکشهای مورد مصرف در کشاورزی در مدلهای حیوانی سرطانزا میباشند هنوز این مسئله بزرگ توجه عمومی را بخود جلب نکرده است ،یک بررسی روی یازده نوع از قارچکشها نشان داده است که هرچند این موادتنها10 درصد از موادشیمیائی مورد استفاده به عنوان آفت کش را در سال تشکیل می دهند ولی در کل عامل 60 درصد از سرطانهای شایع دستگاه گوارش هستند ،دربعضی از محصولات کشاورزی سمومی مثل کاپتان ،مانکوزب، بنومیل ، کالکسین ، تیلت ،آلتو و..... هرچندمسمومیتی که قابل دیدن باشند را دارا نیستند ولی درکل در درازمدت سرطانزا هستند وخطرات زیست محیطی زیادی دارند.
برای ایجاد مسمومیت در بدن لارم است میزا ن سم در بدن حداقل به یک غلظت خاصی برسد تا علائم مسمومست در بدن ظاهرشود اما برای مواد مسموم کننده ژنتیکی و مختل کننده هورمونها یک آستانه واقعی که هیچگونه خطری پائین تر از آن نباشد وجود ندارد.
دانشمندان بر اساس دانش کنونی به این نتیجه رسیده اند که حتی یک دز خیلی کم از عامل شیمیایی مسموم کننده ژنتیکی میتواند باعث تبدیل یک سلول سالم به یک سلول بدخیم بشود.
اندازه گیری وسنجش ریسک سرطان در انسان ناشی از سموم شیمیائی بدلیل طولانی بودن دوره تکمیل فرآیند سرطانی شدن و ناشناخته بودن دوره کمون و ظهور تومور به صورت بالینی و همچنین تفاوت استعدادهای ژنتیکی افراد گوناگون با یکدیگر معمولاً دشوار است عملاً این طولانی بودن و عدم ظهور زودهنگام بیماری یک امنیت کاذب ونسبی به حضور بیشتر در محیط سمی و منطقه سمی کشاورزی و مزرعه می دهد ، واقعاً ذخیره سموم در بدن حتی به مقدار کم ،تجمع تدریجی آن ودر نتیجه اختلالات وارده بر جگردیگر غیر قابل انکار است که مشکلات ونارساییهای خونی را سبب گردیده و امکان بروز سرطان های شایع را تسهیل می سازد.
شاید بهتر است بطور اجمال به علائم مسمومیت های مزمن و حاد تأثیرگرفته از تمامی گروههای سموم شیمیایی مورد مصرف در کشاورزی را خاطر نشان گردم تا به سرانجام این طوفان مصرف سم واستفاده نامعقول آن اندکی بیشتر اندیشه کنیم وهمه چیز را به قضای الهی نسبت ندهیم.
با عنایت به این مورد که میزان وقوع مسمومیت ناشی از درمعرض قرارگرفتن با سموم شیمیائی در کشورهای درحال توسعه 13 برابر از مورد کشورهای کالاً صنعتی می باشد که خود 85 درصد از تولید جهانی آفتکش ها را مصرف می کنند. دلیل آن مشخص و مبرهن است آموزش و آگاهی دادن به جمعیت وافراد مشغول در حوزه فعالیت های کشاورزی و سموم شیمیائی.
مسمومیت ها بیشتر از راه تنفس، تغذیه محصولات گیاهی با باقیمانده مجاز سم بالا واستنشاق بخارات سم می باشد وبه حالت آلودگی نیز بیشتر منشاء پوستی دارد البته این مسمومیتها ارادی و به اختیار انسان نمی باشد به نحوی است که خواسته یا نا خواسته در معرض سموم شیمیایی بوده و می باشد در اینجا برای تفهیم بهتر به علائم کلی مسمومیت ها اشاره می گردد.
علائم عمومی وخصوصی مسمومیت های حاد و مزمن ناشی از درمعرض قرارگرفتن باآفت کشهای مورد مصرف در کشاورزی ؛
افزایش ترشحات وبزاق دهان،انقباض برونشها،اختلالات گوارشی ،اسهال،لرزش، رعشه،ضعف عضلانی ، بی قراری ،عدم تعادل ، تیرگی دید ، فقدان حافظه ،افزایش ادرار ،ضعف عمومی ،تشنج ،صدادادن گوش ،تب ، اختلال در تکلم ، بی خوابی ،سستی ،هیجان ،افسردگی ،پریشانی ،سقط جنین ،احساس سوزش پوست ،خشکیدگی دهان ولب ،تهوع ،استفراغ ، خارش ،گرفتگی عضلات ،درد در ناحیه شکم ،اختلالات ژنتیکی و جنسی وده ها عنوان علائم دیگر ودر سطح پیشرفته با انجام آزمایش های ویژه خونی مثلاً افزایش یا کاهش آنزیم های کبدی و مواد آلکالاین .....
به عنوان مثال ؛ احساس سوزش پوست ،مورمور شدن پوست در استفاده از سم سومیسیدین از حالت های مسمومیت پوستی این سم است ، گیجی ،تهوع ،دردهای شکمی ،عوارض تنفسی ،خارش،اسپاسم عضلانی ، ضعف و خستگی از علائم مسمومیت های اتفاقی یا شغلی با علفکش های کلروفنوکسی است ودو گروه از حشرهکش ها یعنی گروه کلره و فسفره به طرز متفاوتی ولی بطور مستقیم سیستم عصبی را شدیداً تحت تأثیر قرار میدهند و چندین صد مورد این وضعیت که در بروشور فنی سموم شیمیائی بعنوان احتیاطات قید می گردد که نیاز به رعایت دارد نه فقط مطالعه.
یکی از مهمترین حقایق راجع به سموم کلره ،اثرات آنها به کبداست این اندام شگفت آورترین اندام بدن انسان بشمار می آید و از تنوع کار وضرورت اعمالش در بدن همتایی نیست ،کوچکترین صدمه به آن عواقب وخیمی را بدنبال خواهدداشت .کبدنه تنها مسئول تولید صفرا برای هضم چربیهاست بلکه دارای چندین نقش اساسی دیگر در بدن است ،اگرکبدازسوی حشرهکشی آسیب ببیند نه تنها قادر به حفاظت بدن در مقابل سموم نیست بلکه تمامی فعالیت های متعدد آن مختل وبروز سرطانها را آسان می کند.
__________________
خطرات کلی آفت کشها:
تحقیقات نشان داده است که سموم آفتکشها باعث سقط جنین، عدم رشد فکری، اثرات مخرب ساختمانی در بدن هنگام تولد و نقصهایی در اعمال و بافتهای بدن می شوند.
آفتکشها دارای اثرات مخرب و سمی روی اندامهای تولید مثلی، تداخل در اعمال هورمنی، عقیمی مردان و زنان و دوره های قاعدگی نامنظم در زنان هستند.
همچنین مشخص گردیده است که علفکش توفوردی برای دستگاههای تولید مثلی بدن مسمومسیت زا است بطوری که آزمایشات نشان داده است که بین این سم و کاهش تعداد اسپرم ، افزایش اسپرمهای بدشکل ارتباط مستقیم وجود دارد.
هم چنین ثابت گردیده است که زنانی که درمحیطی با آبهای آلوده به سموم زندگی می کنند درمقایسه با سایر افراد تاخیر قابل ملاحظه ای در رشد درون رحم دارند.
تحقیقات نشان داده است که سموم پاراکوات ،گروه سموم ارگانو فسفره، مانب و مانکوزب منجر به بیماری پارکینسون میشود. همچنین آشکار شده است افرادی که در حوالی مناطقی زندگی می کنند که در معرض آفتکشها قرار دارند احتمال بروز بیماری پارکینسون بیشتر است.در تحقیقات دیگری که روی کشاورزان انجام شده مشخص گردیده است که کشاورزانی که با قارچکشهای مانب و مانکوزب در تماس هستند اعصاب محیطی آنها نسبت به سایر افراد کندتر عمل می نماید.
تحقیقات روی جمعیتهای نمونه نشان داده است افرادی که در معرض علفکشها هستند 4 برابر و افرادی که در معرض حشره کشها هستند 3 الی 4 برابر احتمال بروز بیماری پارکینسون (فراموشی ) بیشتر است.
تحقیقات نشان داده است کودکانی که در هنگام رشد مغز در معرض غلظت خیلی کم سموم قرار دارند صدمات ثابت و پایداری در اعمال و و ساختار مغز آنها اِیجاد می شود. در برسیهای بعمل آمده در مکزیک روی کودکانی که در معرض سموم بودند نشان داد که انواعی از تاخیرات و کاستی ها در نمو مغز این کودکان در مقایسه با سایر همنوعان خود وجود دارد. همچنین ضعفهایی در نیروی فیزیکی ، تطابق طبیعی دست و چشم، و حافظه کوتاه مدت در این کودکان قابل مشاهده بود.
ارتباط بین بروز سرطان گلبولهای سفید خون و سموم ارگانو فسفره در تحقیقات اخیر محققین مورد تایید قرار گرفته است.
همچنین ارتباط بین سموم توفوردی ، آترازین و کاپتان با سرطان ام اس دی) در تحقیقات مشخص شده است و باغدارانی که در معرض این سموم هستند سه برابر سایرین احتمال بروز این نوع سرطان را دارند.
علفکشهای فنوکسی مانند توفوردی نیز در بروز سرطان بدخیم اس تی اس نقش دارند.و احتمال بروز افرادی که در معرض علفکشهای فنوکسی قرار دارند 10 برابر بیشتر از سایر افراد است.
وجود آفتکشها در آبهای زیرزمینی برای انسان بسیار خطرناک است و باعث اختلالات ناهنجار در سیستم عصبی، غدد درون ریزوسیستم ایمنی بدن می شوند. ترکیب آفتکشها و کودهای شیمیایی در آبهای زیرزمینی باعث ایجاد موارد بسیارخطرناکتردردر مقایسه با اثرات تک تک این مواد می شود.
تحقیقات بسیاری ارتباط معنی داری بین وقوع سرطان پروستات و مشاغلی که با علفکشها در ارتباط هستند به اثبات رسانده است.
سرطان پستان سالانه افزایشی به میزان 1 الی 2 درصد نشان می دهد و آلوده کننده های محیطی از جمله آفتکشها درافزایش بروز این نوع سرطان نقش عمده ای دارند. دریک تحقیق خاص ارتباط بین بروز سرطان پستان و و علفکش آترازین مشخص شده است.
سرطان تیرویید نیز از جمله سرطانهایی است که احتمال بروز آن در افرادی که در معرض علفکشهای فنوکسی قرار دارند بیشتر است.
درپایان بهتر وضروری است اشاره ای کوتاه به درجه سمیت سموم کشاورزی قوی و خطرناک که در منطقه مغان در سطح وسیع بدون در نظرگرفتن مسائل فنی وبهداشتی سموم وبویژه عدم رعایت فاصله آخرین سمپاشی تا برداشت را خاطرنشان شوم که ضرورت وپاسخی برای همه سئوالات ومسائل مربوط به سم در منطقه سبز مغان است.
سموم ذیل در بیشترین حد درمنطقه مورد استفاده قرار می گیرند که درجه سمیت پایینی دارند و در گروه سموم خطرناک برای انسان به شمار می آیند که نیاز مبرم به محافظت و مراقبت های ویژه دارد که متأسفانه به آب ، خاک و دانه ، میوه وصیفی جات منطقه هر ساله واردمی گردد..
نئورون ، سومیسیدین ، متاسیستوکس ، دانیتل ،اکاتین ،اندوسولفان ،دورسبان ،نواکرون ، کراکرون ، بنومیل ،کالکسین ، کاربندازیم ،مانکوزب ، ریدومیل ، لاروین ، سوین ، لیندین ، ترفلان ، لاسو،توفوردی و..........
در مورد فاصله آخرین سمپاشی تا برداشت یا چیدن محصول مثل خیار حداقل این زمان برای اکثر حشره کش ها یا قارچ کش ها کمتر از 3 روز نبوده و حداکثر زمان حتی برای بیشتر سموم رعایت فاصله دو هفته ای است ،آیا با برداشت خیار یا گوجه فرنگی که بعد از نصف روز سمپاشی شده این زمان رعایت می گردد هرگز نه ؟ مثلاً رعایت دوره کارنس برای سم متاسیستوکس 21 روز وبرای سم دانیتل در صیفی وسبزی 3-5 روز می باشد.
در خاتمه ضرورت یادآوری وتوجه همگان را به ماجرای پرمخاطره این مصرف بی رویه سموم شیمیائی به عنوان یک وظیفه کارشناسی خاطرنشان می گردم که آینده کودکانمان را جدی بگیریم، چونکه شاید سموم شیمیائی برای بالغین چندان عوارض قابل ملاحظه و فوری را بروز نمی دهند ولی برای خردسالان و کودکان تجمع مواد شیمیائی ازاوایل سنین کودکی که مصادف با اوج مصرف سموم شیمیائی از زمین و هوا در منطقه است، تفکرانگیز و مسئولیت بار است.
در دنیا تمام سعی ها برای کم مصرف نمودن این سموم شیمیائی است که به نوعی با سایر روش های مبارزه ای توأم گردیده است و سازندگان سموم شیمیائی سعی بر تولید سموم با دز مصرف پایین با تأثیر بیشتر هستند که به نوعی مشکلات زیست محیطی حداقل داشته باشد.
گفتنی است در حال حاضر هیچ سازمان بهداشتی در منطقه مسئولیت نظارت و کنترل آلودگی مواد غذایی ، محصولات کشاورزی ، میوه جات ، صیفی جات و سرمایه های ملی ( آب ، خاک و ...) را به عهده ندارد واستفاده های غیر اصولی و غیر منطقی روز به روز با ورود سموم خطرناک به منطقه دوچندان گردیده است و اگر روزی در ورودی های میادین میوه ، تره بار و حتی شهر از این محصولات نمونه برداری حدمجاز باقیمانده سموم صورت گیرد معلوم خواهد شد که به گذشتگان چه مصیبت و فلاکتی شده و آینده منطقه را چه خطری کمین کرده و چه سهمی از این محصولات تولیدی ( میوه جات ، محصولات جالیز ،صیفی جات و سبزی ) صلاحیت عرضه به بازار ومصرف مردم عزیز این منطقه کشاورزی را دارند ،
به امید روزیکه محیط زیستی عاری از مواد شیمیائی و هوایی سالم برای کودکانمان و آبی تمیز برای بقای عمر داشته باشیم ،سرمایه انسانی را فدای سودهای فلاکت بار و آنی تفکرات لحظه ای ننمائیم چون ما مسئول هستیم.
صابر | 19:56 - جمعه یکم اردیبهشت 1391
الگوی کشت چیست؟
با توجه به آنکه یکی از اصلیترین نیازهای هر فعالیت پویا، برنامهریزی در چارچوب اهداف کلی آن فعالیت است؛ بخش کشاورزی نیز بهعنوان یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی جوامع مختلف نیازمند برنامهریزیهای منسجمی در جهت رسیدن به توسعه و مقابله با بحرانهای موجود است.
الگوی بهینه کشت برنامهای است که با هدف مدیریت بهینهی ترکیب مکانی گیاهی تدوین میشود. این برنامه با توجه به فرصتها و تهدیدهای اکوفیزیولوژیکی، عوامل تولید، مسائل اقتصادی، عوامل فرهنگی و اجتماعی، تکنولوژیهای نوین و ... طراحی میشود.
طراحی و اجرای الگوی بهینه کشت سالهاست که در بسیاری از کشورهای جهان بهکار گرفته شده و به کمک آن بسیاری از مشکلات تولید محصولات زراعی، باغی و مرتعی نیز مرتفع شده است.
با تکیه بر سخنان گهربار رهبرکبیر انقلاب اسلامی امام خمینی(ره):«ایران کشوری است که باید کشاورزی آن اساس همهی کارها باشد و خودکفایی در کشاورزی مقدمهای است برای استقلال و خودکفایی در زمینههای دیگر» باید نسبت تخصیص زمینهای مزروعی یک منطقه به انواع گروههای محصولات زراعی (غلات، حبوبات، محصولات صنعتی، سبزیجات، محصولات جالیزی، نباتات علوفهای و سایر محصولات زراعی) و محصولات باغی ( هستهدارها، دانهدارها و ...) در یک فصل زراعی مشخص بر مبنای الگوی کشت منسجمی تعیین شود.
اگر چه سیاستهای کلی نظام در بخش کشاورزی به طور مشخص نسبت به تدوین الگوی بهینه کشت توصیه صریحی ندارد، اما تحقق بسیاری از بندهای طرح شده در این سیاستها بدون تدوین الگوی بهینه کشت امکان پذیر نیست:
▪ تامین امنیت غذایی با تکیه بر تولید از منابع داخلی و نیل به خود کفایی در محصولات اساسی
▪ ارتقاء سطح سلامت مواد غذایی، اصلاح و بهینه کردن الگوی مصرف
▪ حمایت موثر از تولید و صادرات با توجه به مزیتهای نسبی و خلق مزیتهای جدید
▪ ارتقاء ضریب بهرهوری از آب در تولید محصولات کشاورزی و استفادهی علمی و بهرهبرداری بهینه از سایر نهادههای تولید
▪ حمایت موثر از ساماندهی فرآیند تولید و اصلاح نظام بازار محصولات کشاورزی با هدف بهبود رابطهی مبادلهی بخش با سایر بخشها
از سوی دیگر در سیاستهای کلی نظام دربخش منابع طبیعی و منابع آب میخوانیم:
▪ اصلاح نظام بهرهبرداری از منابع طبیعی و مهار عوامل ناپایداری این منابع و تلاش برای حفظ و توسعهی آن.
▪ ارتقاء بهرهوری و توجه به ارزش اقتصادی و امنیت و سیاسی آب در استحصال وعرضه و نگهداری و مصرف آن.
▪ افزایش میزان استحصال آب، به حداقل رساندن ضایعات طبیعی و غیرطبیعی آب در کشور از هر طریق ممکن.
● الگوی کشت چیست؟
با توجه به گستردگی پهنهی مرزی کشور و تنوع اقلیمی مناطق گوناگون رسیدن به الگوی کشت مناسبی که از آن بتوان حداکثر بهرهبرداری را از عوامل و نهادهای تولید بهویژه عامل محدود کنندهی آب بهدست آورد ضرورتی انکار ناپذیر است.
گفتنیست از الگوی کشت تعاریف بسیار موجود است که به نظر میرسد جامعترین این تعاریف به شرح ذیل باشد:
«الکوی کشت عبارتست از تعیین یک نظام کشاورزی با مزیت اقتصادی پایدار مبتنی بر سیاستهای کلان کشور، دانش بومی کشاورزان و بهرهگیری بهینه از پتانسیلهای منطقهای با رعایت اصول اکوفیزیولوژیک تولید محصولات کشاورزی در راستای حفظ محیط زیست»
تعریف درپیش گفته شده این نکته را نمایان میسازد که در بسیاری از مناطق کشور کشت محصولات زراعی، باغی و یا بهرهبرداری از مراتع و جنگلها متناسب با پتانسیلهای منطقهای و عوامل تولید باشد و با توجه به محدودیتهای اقلیمی موجود، بیلان منفی آب دشتها و نیاز به پایداری تولید محصولات، ما را ملزم میکند که درجهت روشهای کمک به بهبود سفرههای زیر زمینی آب و افزایش راندمان مصرف آب حرکت کنیم.
همچنین باید نسبت تخصیص زمینهای کشاورزی و برنامهی کشت یک منطقه به انواع گروه محصولات زراعی و باغی همان منطقه از سوی وزارت جهاد کشاورزی تعیین شده و ارائهی ترکیب از پیش تعیین شده کشت و آیش برای مجموعهای از گیاهان سازش یافته با محیط در یک منطقه معین ودورهی زمانی مشخص الزامیست بهنحویکه با سیاستهای دولت و اقتصادی – اجتماعی همسو باشد.
از سوی دیگر میزان کشت محصولات کشاورزی در یک منطقه باید با توجه به منابع موجود، قیمت محصولات، هزینههای تولید، عملکرد محصول، نیاز کشور و سیاستهای درست انجام شود و تصمیمگیری در انتخاب گیاهان زراعی یا باغی مناطق مختلف براساس زیر ساختهای موجود، مسائل اجتماعی – اقتصادی و سطح تکنولوژی با حفظ منابع پایه تولید در جهت تامین نیازهای اساسی کشور باشد.
● مزایای اجرای الگوی کشت
▪ اجرای الگوی کشت مناسب، امنیت غذایی و پایداری تولید را تضمین میکند.
▪ اجرای الگوی کشت مناسب برای حفاظت منابع پایه و افزایش بهرهوری عوامل تولید امری ضروری است.
▪ اجرای الگوی کشت مناسب، هماهنگی و همکاری وزارتخانههای نیرو، جهاد کشاورزی و بازرگانی را طلب میکند.
▪ در راستای اجرای الگوی کشت، بهینه سازی الگوی مصرف ضروری است.
▪ دسترسی به تولید پایدار در بخش کشاورزی، در ازاء بهرهبردرای و بهرهوری مناسب از منابع پایه است.
▪ اساسیترین رمز موفقیت در الگوی کشت، همدلی و همکاری کشاورزان است.
▪ با استفادهی اصولی از منابع پایه تولید، آب و خاک را برای آیندگان حفظ کنیم.
▪ همه با هم، با اجرای الگوی کشت مناسب، منابع تولید را حفظ کنیم.
▪ با اجرای الگوی کشت مناسب، پایداری تولید و امنیت غذایی را تضمین کنیم.
▪ آب را در راستای الگوی بهینه کشت مصرف کنیم.
▪ توجه به شریط اقلیم کشور اجرای الگوی کشت مناسب و پایداری تولید را تضمین میکند.
▪ توفیق در اجرای الگوی کشت مناسب اراده و عزم ملی را طلب میکند.
▪ با تدوین قوانین و مقررات مورد نیاز، زمینهی اجرای الگوی کشت مناسب فراهم میشود.
▪ منابع و عوامل و نهادههای بخش را در راستای الگوی کشت مناسب بهکار گیریم.
▪ کشاورزان وتولید کنندگان در تحقق الگوی کشت مناسب نقش اساسی دارند.
▪ با حمایت کمیسیون محترم کشاورزی مجلس شورای اسلامی در جهت تصویب قوانین مورد نیاز، زمینهی اجرای موفق الگوی کشت مهیا میشود.
▪ با بهینه سازی الگوی کشت بهره برداری متعادل از منابع پایه صورت میگیرد.
▪ اجرای الگوی کشت مناسب نیاز به برنامهریزی مشترک درون بخشی دارد.
▪ الگوی کشت مناسب با برنامهریزیهای مشترک تمام زیربخشها اتفاق میافتد.
▪ اجرای الگوی کشت بهینه سبب حفظ منابع طبیعی میشود.
▪ هدف از هم اندیشی الگوی کشت فرصت پرداختن به توسعهی پایدار و امنیت غذایی است.
▪ با اجرای الگوی کشت بهینه، اثرات سوء خشکسالی را کاهش دهیم.
▪ مشارکت فراگیر دانشمندان، اساتید و محققین، راه رسیدن به الگوی کشت بهینه را هموار میسازد.
● ترکیب کشت
نسبت تخصیص اراضی مزروعی یک منطقه به انواع محصولات زراعی و باغی در یک فصل زراعی را ترکیب کشت محصولات آن منطقه گفته میشود.
● شاخصهای مهم مورد نیاز در طراحی الگوی کشت
۱) شاخصهای اقتصادی
شاخصهای اقتصادی در الگوی کشت باید بهگونهای تعیین شوند تا با انتخاب نوع محصول همراه با افزایش بهرهوری از منابع موجود (آب و خاک و غیره)، حداکثر درآمد را برای کشاورزان و تولید کنندگان به همراه داشته باشد و کشاورزان بتوانند با افزایش درآمد و سود حاصل از فروش تولیدات، نسبت به سرمایهگذاری و توسعهی فعالیتهای خود اقدام کنند و بدین ترتیب رونق اقتصادی را در بخش کشاورزی شاهد باشیم.
۲) جایگاه محصولات اساسی در الگوی کشت
در طراحی الگوی کشت باید محصولات اساسی و استراتژیک از جمله گندم، برنج، دانههای روغنی و ذرت به صورت ویژه مورد توجه قرار گیرند تا امنیت غذایی کشور به شکل مطلوب و اطمینان بخش تامین شود و خودکفایی در محصولات مهم و مورد نیاز کشور حاصل شود.
۳) مزیت نسبی
آن گروه از محصولات کشاورزی همانند پسته، زعفران و تولیدات گلخانهای که از مزیت نسبی بالاتر و مطلوبیت اقتصادی بیشتری برخوردارند میبایست پس از محصولات اساسی با اولویت در الگوی کشت قرار گیرند.
۴) حفاظت از منابع پایه و محیط زیست
به منظور پایداری در تولید محصولات کشاورزی، حفاظت ازمنابع پایه (آب و خاک و ...) و محیط زیست بایستی به صورت ویژه در طراحی الگوی کشت مورد نظر باشد.
۵) مصرف بهینهی آب
با توجه به قرار گرفتن کشورما در کمربند خشک و نیمه خشک دنیا، الگوی کشت بایستی با محوریت بهرهوری بهینه از منابع آب تدوین شود.
● حوزههای آبریز در کشور
کشورما به ۶ حوزهی آبریز به شرح ذیل تقسیم میشود:
۱) حوزهی آبریز دریای مازندران با وسعت ۸/۱۰ درصد کل کشور و ۵/۱۹ درصد از کل منابع آب تجدید شونده کشور.
۲) حوزهی آبریز خلیج فارس و دریای عمان با وسعت ۲/۲۶ درصد از کل کشور و ۵۰ درصد کل منابع آب تجدید شونده کشور.
۳) حوزهی آبریز دریاچهی ارومیه با وسعت ۲/۳ درصد از کل کشور و ۶ درصد از کل منابع آب تجدید شوندهی کشور.
۴) حوزهی آبریز فلات مرکزی با مساحت ۸/۵۰ درصد از کل کشور و ۴/۲۲ درصد از کل منابع آب تجدید شوندهی کشور.
۵) حوزهی آبریز مرزی شرق با وسعت ۴/۶ درصد از مساحت کل کشور و ۳/۱ درصد از کل منابع آب تجدید شوندهی کشور.
۶) حوزهی آبریز قره قوم با ۷/۲ درصد از مساحت کل کشور و ۲ درصد از کل منابع آب تجدید شونده کشور.
اگر حوزههای آبریز کشور را مدنظر قراردهیم از جهت منابع آبی و میزان بارندگی میتوانیم کشور را به عرصههای عمومی متفاوت تقسیم کنیم که درهر یک از این عرصهها، سیاستهای کلی رسیدن به الگوی کشت متناسب با محوریت منابع آبی با یکدیگر مشابه باشند( حتی در اقلیمهای متفاوت)، این عرصهها عبارتند از:
الف) عرصههای دارای محدودیت شدید منابع آب
درحال حاضر در این عرصهها سیاستهای مبتنی بر استفادهی بیرویه از منابع آب زیر زمینی حاکم است؛ بنابراین لازم است، سیاستهای تولید در این عرصهها تا حد امکان درجهت مصرف بهینه آب و بهرهوری بالا و عدم کاهش تولید باشد برای اجرای این سیاست روشهای زیر باید مورد توجه قرار گیرد، بدین منظور راهکارهای زیر توصیه میشود:
۱) اولویتدهی به گیاهان پاییزه بهمنظور استفاده از بارندگیهای پاییز، زمستان و بهار سالانه
۲) افزایش سطح کشت در محیطهای کنترل شده همانند گلخانهها، کشتهای زیر پلاستیک و ...
۳) در کشت بهاره استفاده از گیاهانی که دورهی رشد آن کوتاه و تطابق بیشتری با پراکنش بارندگی منطقه داشته باشند.
۴) استقرار سیستمهای خاکورزی حفاظتی
۵) استقرار تسطیح لیزری در اراضی آبیاری سطحی
۶) استقرار اراضی آبیاری تحت فشار به ویژه قطرهای در اراضی زراعی و باغی
۷) کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری اقتصادی و حفظ منابع پایه
۸) کشت گیاهان کم توقع و ارقام گیاهان زودرس پرمحصول
ب) عرصههای بدون محدودیت منابع آبی
در این عرصهها میبایست سیاست بهرهبرداری کشاورزی به سمت استفادهی حداکثر از فضا و مکان در امر تولید باشد و روشهای زیر در امر تولید مورد توجه قرار گیرد، بدین منظور راهکارهای زیر ارائه میشود:
۱) حرکت به سمت روشهای چند کشتی
۲) استفادهی حداکثر از منابع آب با نگرش حفظ پتانسیل منابع تولید
۳) بهرهگیری مناسب از اراضی پایاب سدها که شامل بهینه کردن الگوی کشت، بهرهگیری مناسب از منابع تولید است
ج) عرصههای دیم
در عرصههای دیم با شیب بالای ۱۲ درصد سیاست تولید باید درجهت کشت گیاهان چندساله خشبی و نیمه خشبی شامل باغات، علوفههای دائمی و گیاهان دارویی باشد. درعرصههای دیم که دارای شیب کمتر از ۱۲ درصد هستند بایستی ساماندهی تولید بر اساس حذف علمی آیش و بهرهگیری از علوفه و حبوبات در تناوب باشد و از سویی رواج سیستمهای خاک ورزی حفاظتی نیز انجام شود.
همچنین در عرصههای دیم با توجه به پراکنش بارندگی و نوع اقلیم لازم است سیاستهای کشت متفاوتی کسب شود.
در مناطق سردسیری دارای بارندگی کم و متوسط (زیر ۴۰۰ میلی لیتر) کشت گیاهان مقاوم به خشکی مانند تریتیکاله و جو مورد توجه قرار گردد.
آیش در این مناطق در جهت کشت علوفههای یکساله و کم توقع مانند ماشک باشد.
در مناطق با بارندگی بالاتر از ۴۰۰ میلی لیتر کشت گندم در تناوب با حبوبات دیم و علوفه دیم همراه با آیش صورت پذیرد.
● ضرورت اجرای طرح
کشور ما از نظر جغرافیایی در قسمتی از کرهی زمین قرار گرفته که با محدودیتهای اقلیمی خاص مواجه است؛ خشکسالی یکی از محدودیتهایی است که در بسیاری از سالها بهعنوان چالشی بزرگ در برابر توسعهی کشاورزی مطرح بوده و همواره مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. از سوی دیگر محدودیتهایی همچون خاک زراعی، عوامل اقتصادی، تغییرات اقلیمی، خرد بودن اراضی کهنسال، نیروی کار بخش کشاورزی و ... چالشهای تولید را در کشور چند برابر میکند.
با وجود چنین محدودیتهایی، طراحی برنامهای منسجم و هدفمند در زمینهی کشت محصولات کشاورزی برای غلبه بر مشکلات موجود امری اجتناب ناپذیر است.
طراحی و اجرای الگوی کشت مناسب، نه تنها بهمنظور مقابله با خشکسالی و کم آبی، بلکه به منظور کنترل هر چه بیشتر عوامل محدود کننده و بهرهبردرای بهینه از امکانات موجود ضرورتی است که دنیا بدان پی برده و عمل کرده است و ما نیز بهعنوان کشوری که به سمت توسعه گام بر میداریم با عمل به این مهم میتوانیم با مشکلات و محدودیتها آسانتر مقابله کنیم.
● اهداف اجرای طرح
۱) گزینش محصولاتی که از نظر اقلیمی با شرایط منطقه سازگاری کامل داشته و از نظر اقتصادی نیز دارای مزیت بوده و نسبت به محدودیتها و امکانات موجود نیز قابلیت مدیریت سهلتری داشته باشد.
۲) کاهش ریسک تولید و افزایش قابلیت مقابله با بحرانهای احتمالی بهویژه خشکسالی و کمبود آب
۳) حفاظت از منابع پایهی تجدید شونده تولید محصولات کشاورزی
۴) گسترش روحیهی تعاون و یکجا زراعی محصولات بهمنظور توزیع مناسبتر خدمات، نهادهها و حمایتهای یکپارچه به تولید کنندگان و کنترل مدیریت
۵) افزایش بهرهوری عوامل تولید
۶) ایجاد برنامهای منسجم برای رسیدن به پایداری تولید و افزایش تولید متناسب با نیازهای داخلی و حفظ تجارت در بازارهای بینالمللی
۷) ایجاد روحیهی پذیرش کشت محصولات از پیش تعیین شده
۸) گسترش صنایع مرتبط و بررسی توان کمک این صنایع به مدیریت بحرانهای احتمالی بهویژه خشکسالی
۹) فقر زدایی و افزایش توان درآمدی تولید کنندگان خرد بخش کشاروزی
۱۰) تولید غذای سالم و حفظ تندرستی با استاندارد سازی تولید
● پروژهها و زیر پروژههای طرح
۱) پروژهی بهینه سازی الگوی کشت در عرصههای دارای محدودیت منابع آبی
▪ افزایش سطح گلخانهها
▪ افزایش سطح کشتهای زیر پلاستیک
▪ افزایش سطح کشت سورگوم
▪ افزایش سطح کشت انتظاری حبوبات
▪ افزایش سطح باغات تحت سیستم آبیاری قطرهای ( تحت فشار)
▪ جایگزینی ارقام کم آبخواه محصولات زراعی بهجای ارقام معمول
۲) پروژهی بهینه سازی الگوی کشت درعرصههای بدون محدودیت منابع آبی
▪ گسترش چند کشتی محصولات زراعی
▪ افزایش سطح کشتهای متراکم و فشرده (intensive)
▪ افزایش تولید در واحد سطح محصولات زراعی از طریق اعمال تکنولوژیهای نوین به زراعی و به نژادی
▪ اصلاح و بهینه کردن ترکیب کشت موجود اراضی پایاب سدها (زیر شبکههای مدرن)
۳) پروژهی بهینه سازی الگوی کشت درعرصههای دیم با شیب بالای ۱۲ درصد
▪ افزایش سطح باغات
▪ کاهش سطح کشت گندم و جو
▪ افزایش سطح کشت گیاهان دارویی
▪ افزایش سطح زیر کشت علوفههای چند ساله دیم
۴) پروژهی بهینه سازی الگوی کشت در عرصههای دیم با شیب کمتر از ۱۲ درصد
▪ کاهش آیش (بهطور علمی) و افزایش تناوب گندم با حبوبات و علوفه دیم (در عرصههای دیم با بارندگی بیشتر از ۴۰۰ میلیمتر)
▪ افزایش سطح زیر کشت جو (در عرصههای دیم با بارندگی کمتر از ۴۰۰میلیمتر)
▪ گسترش سطح کشت تریتیکاله (در عرصههای دیم با بارندگی کمتر از ۴۰۰ میلیمتر)
▪ افزایش سطح زیر کشت ماشک (در عرصههای دیم با بارندگی کمتر از ۴۰۰ میلیمتر)
۵) پروژهی سیاستها و روشهای حمایتی
▪ افزایش سطح تسطیح لیزری اراضی دشتهای منطقه
▪ گسترش آبخیزها و آبخوانهای منطقهای
▪ لوله گذاری و پوشش انهار سنتی
▪ گسترش یکجا زراعی (به صورت پایلوت)
▪ بیمهی رایگان اراضی تولیدکنندگانی که در رسیدن به الگوی کشت همکاری کردهاند (اجرا از سال دوم)
▪ گسترش تشکلهای غیردولتی NGOs
▪ تشکلهای مکانیزه
▪ تشکلهای خدمات تعمیرات ماشین آلات و ادوات کشاورزی
▪ تشکلهای بازار یابی و بازار رسانی
▪ تشکلهای صنایع تبدیلی خانگی (خرد) و متوسط
▪ تشکلهای صنایع بستهبندی خانگی (خرد) و متوسط
▪ تشکلهای صنایع غیرکشاورزی (خرد خانگی یا متوسط)
▪ تشکلهای احداث انبارهای ذخیرهسازی محصولات کشاورزی
▪ تشکلهای تولید در مکانهای کنترل شده
▪ استانداردسازی مراحل گوناگون تولید برای محصولات گوناگون زراعی و باغی
▪ مطالعهی میزان ضایعات محصولات گوناگون زراعی و باغی در مراحل گوناگون پیش تا پس از تولید
● سیاستهای حمایتی
یکی از ابزارهای مهم در شکلگیری و اجرای الگوی کشت جهت گیری سیاستهای حمایتی دولت اعم از سیاستهای اقتصادی، بازرگانی و قانونی و پشتیبانی دولت از بخش کشاورزی است که در این راستا هدفمند کردن یارانههای بخش کشاورزی و مدیریت بهینهی آن اهمیت خاصی دارد.
مدیریت هدفمند یارانهها در راستای تحقق الگوی کشت میتواند در موفقیت اجرای برنامه الگوی کشت نقش ممتازی داشته باشد و فعالیتهای بخش کشاورزی را در جهت به حداکثر رساندن بهرهوری و بازدهی تولید هدایت کند.
انتظار میرود دستگاههای گوناگون قانونگذاری و اجرایی کشور در این امر مهم ملی مشارکت فعال داشته باشند:
الف) مجلس محترم شورای اسلامی قوانین مرتبط در جهت تحقق الگوی کشت را مصوب کند.
ب) دستگاههای ذیربط از جمله وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو، وزارت بازرگانی، وزارت بهداشت و درمان، معاونت برنامه ریزی و راهبردی ریاست جمهوری در تعامل با یکدیگر به منظور اجرایی کردن الگوی کشت مناسب همکاری لازم را داشته باشند.
ج) محققین و اندیشمندان و تولیدکنندگان بخش کشاورزی با مشارکت فعال خود در راه رسیدن به الگوی کشت را هموار سازند.
● نتایج حاصل از اجرای طرح
این طرح به بخش کشاورزی این امکان را میدهد که با داشتن برنامهای منسجم به اهدافی که در پیش گفته شده است دسترسی پیدا کرد؛ از جمله این نتایج میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱) تناسب کشت اکوفیزیولوژیک محصولات در منطقه
۲) ایجاد اشتغال مولد (در احداث مکانهای تولید کنترل شده)
۳) حفاظت از منابع پایه و تجدید شونده
۴) کاهش ریسک تولید و افزایش قابلیت مقابله با بحرانهای احتمالی همانند خشکسالی
۵) گسترش روحیهی تعاون
۶) مدیریت مناسب خدمات، نهادهها و حمایتهای یکپارچه به تولید کنندگان
۷) افزایش بهرهوری عوامل تولید
۸) کاهش هزینههای تولید و اقتصادی تر کردن تولیدات کشاورزی
۹) رسیدن به پایداری تولید
۱۰) فقر زدایی و افزایش توان درآمدی تولید کنندگان خرد بخش کشاورزی
۱۱) تولید غذای سالم و حفظ تندرستی با استاندراد سازی تولید
۱۲) گسترش صنایع مرتبط
۱۳) ایجاد روحیهی پذیرش کشت محصولات از پیش تعیین شده
با تشکر از اقای بهنام صالحی بخاطر مطالب فوق که برگرفته از وبلاگ ایشان است
صابر | 18:40 - شنبه سیزدهم اسفند 1390
کشاورزی پایدار
کشاورزی پایدار
کشاورزی پایدار
کشاورزی پایدار
کشاورزی پایدار
کشاورزی پایدار
کشاورزی پایدار
صابر | 11:23 - سه شنبه یازدهم بهمن 1390
مديريت تلفيقي آفات محصولات گلخانه اي
دما، رطوبت ، نور ، تركيبات مواد غذايي و آب به خوبي مديريت و كنترل مي گردد.
در خصوص آفات و بيماري هاي گياهي نيز بايد اصل ايزوله بودن و جدا بودن به خوبي رعايت گردد. زيرا همان شرايطي كه براي رشد گياه مطلوب مي باشد براي توسعه و خسارت زايي آفات و بيماري ها نيز مطلوب مي باشد.
در چنين شرايطي اين عوامل در اندك زماني مي توانند تكثير يافته و منتشر شوند و آلودگي را گسترش دهند. علاوه بر شرايط دمايي، رطوبت و ميزبان كه در حد مطلوب در اختيار آفات در گلخانه مي باشد، عوامل كنترل كننده طبيعي مثل دشمنان طبيعي در گلخانه در كمترين توانايي و تأثير مي باشند. لذا سرعت توسعه آفات در گلخانه بسيار زياد است. همچنين حساسيت گياه كشت شده نيز مي تواند ميزان خسارت آفات را افزايش دهد.
آفات مهمي كه در گلخانه سبزيجات و گل هاي زينتي وجود دارند عبارتند از شته ها، سفيدبالك ها، تريپس، كنه ها و مينوز كه با توجه به جثه ريزي كه دارند به راحتي و از راه هاي گوناگون مي توانند وارد گلخانه شوند. عوامل بيماري زاي گياهي شامل قارچ ها، باكتري ها و ويروس ها ،ميكروسكوپي بوده و به طرق مختلف مي توانند وارد فضاي گلخانه شوند.
با توجه به ارزش بالاي محصولات گلخانه اي و هزينه هاي توليد، خسارت آفات و بيماريهاي گياهي در گلخانه ها از ارزش اقتصادي بالاتري برخوردار مي باشد. لذا گلخانه داران هميشه به دنبال مبارزه قاطع با اين عوامل مي باشند و در اين مسير متأسفانه تأكيد اصلي بر كاربرد سموم آفت كش مي باشد.
كاربرد بي رويه سموم شيميايي اثرات نامطلوبي بدنبال دارد. از يك طرف باعث مقاوم شدن آفات به سموم و از سوي ديگر باعث آلودگي محصول توليدي به باقيمانده هاي سم مي گردد. در صورت ايجاد مقاومت آفت به سم، كشاورز ناچار است دفعات سمپاشي ها را افزايش داده و يا سموم جديد و گران تر را جايگزين سموم قبلي نمايد. كه مشكلات فراواني به دنبال دارد.
ساختمان و تأسيسات گلخانه مي تواند كمك موثري به ايزوله بودن فضاي پرورش نمايد.
مشخصات و تجهيزات مناسب گلخانه ها جهت ايزوله بودن در مقابل ورود آفات به شرح ذيل مي باشد:
اندازه گلخانه: اندازه گلخانه با توجه به تعداد اندام هاي گياهي تعيين گردد. در هر سالن گلخانه تنها يك نوع گياه بايستي نگهداري شود و از گذاشتن و كشت ساير گياهان در آنجا خودداري شود .
اسكلت بندي گلخانه: ساختمان اصلي كه حاوي بخش هاي گلخانه اي مختلف است بايد از موادي ساخته شده باشد كه بتواند در برابر بادهاي شديد، باران و رسوخ عوامل طبيعي به داخل آن مقاومت نمايد. بهترين مواد ساختماني جهت ساخت گلخانه، لوله هاي فلزي گالوانيزه مي باشد
.
اسكلت بندي گلخانه با استفاده از ورقه هاي گالوانيزه و لوله هاي آهني
كف و زهكشي: كف گلخانه بهتر است به ضخامت 10 سانتيمتر با بتن آرمه پوشيده شود. زهكشي نيز بهتر است با استفاده از كف شيب دار به سمت يك سوراخ كه با مخزن هايي در خارج از گلخانه در ارتباط است انجام شود.
كف گلخانه و بين بنج ها با بتون پوشيده مي شود. خاك زير بنج ها نيز به شدت فشرده شده و با شن هاي درشت فرش مي شود تا از رويش گياه جلوگيري شود .
بنچ بندي: در گلخانه هاي مدرن امروزه از بنچ هاي متحرك استفاده مي شود تا بتوان آنها را در صورت لزوم از بخشي به بخش ديگر منتقل نمايند.
كنترل محيطي: شامل حرارت سازها، رطوبت سازها، سرماسازها و هواكش ها كه بسته به شرايط محيط و نياز گياه طراحي مي شوند. مه پاش ها ، كنترل كننده هاي ای . سی، لوازم مورد استفاده در كوددهي و نوردهي نيز از مواردي هستند كه بايد در گلخانه به طور مناسب طراحي شوند.
سيستم گردش هوا در گلخانه ها كه در يك سمت شبكه هاي رطوبت ساز و در سمت ديگر هواكش ها قرار دارند
- درب ورودي دو تايي به
فاصله حداقل 2.20 متر از هم يكي از لزومات است و اين درب ها توسط فنر يا
تجهيزات مشابه بطور خودكار بسته مي شوند. لازم به ذكر است بهتر است در زمان
نگهداري ساير درب ها در قسمت هاي ديگر سالن بسته كلمل نگه داشته شوند.
همچنين مي توان با استفاده از برزنت يا پلاستيك راهروهايي براي ورود ايجاد
نمود كه يك سمت آن به درب ورودي و سمت ديگر با زيپ مسدود گردد. حوضچه هاي
ضدعفوني كفش نيز داخل اين راهرو قرار مي گيرد
- حوضچه ضدعفوني كفش:
در فاصله بين دو درب يك حوضچه ضد عفوني كفش به ابعاد 7/ * 1 متر و عمق 10
سانتيمتر و يا 50*50*10 سانتيمتر كه در آن گوني يا ساير موارد مشابه آغشته
به محلول هاي ضد عفوني نظير فرمالين يا وايتكس قرار مي گيرد، در نظر گرفته
مي شود تا از انتقال مواد آلوده به خصوص خاك توسط كفش افراد جلوگيري شود.
بهتر است هنگام ورود به گلخانه از دمپايي هاي مخصوص آن گلخانه كه ضدعفوني
شده اند استفاده شود..
گلخانه بايد مجهز به شير آب شستشو بوده و پرسنل بايد در هنگام ورود و خروج دستها را كاملاً با آب و صابون و يا مواد ضدعفوني كننده بشويند.
سطح
زمين اطراف گلخانه حداقل تا فاصله 20 متري بايد عاري از هر گونه گل و گياه
و رستني بوده و بوسيله آسفالت( به اسثناي مناطق گرمسير)، بتن و يا شن و
ماسه پوشانده شود. وجود گياهاني نزديك گلخانه مي تواند به عنوان منبعي از
آلودگي براي گلخانه محسوب گردد.
. فنس بندي و ديوار كشي اطراف گلخانه: براي جلوگيري از ورود افراد متفرقه لازم است
خاك مورد مصرف براي كشت در گلخانه بايد با روش مناسب : استفاده از حرارت يا گاز متيل برومايد به دقت ضد عفوني شود.
منبع آب و آبياري: كه معمولا كود و سموم مورد استفاده در خاك نيز توسط اين منبع و همراه با آب آبياري به گياه داده مي شود. آبياري در گلخانه ها بهتر است به روش قطره اي انجام شده تا از انتقال عوامل بيماريزا و همچنين نماتدهاي پارازيت گياهي بين كرت ها و گياهان مجاور جلوگيري شود.
وسايل مورد استفاده در هر گلخانه
خاص آن محل بوده و بايستي از انتقال آنها به گلخانه هاي ديگر خودداري
شود. در صورت وجود عوامل بيماري زا به خصوص ويروس هاي گياهي، قيچي و يا
وسايل برش گل مي تواند به اين عوامل آلوده شده و ساير گياهان را در گلخانه
هاي ديگر آلوده نمايد.
وسايل برش گل و قيچي هاي باغباني و ساير وسايل
بايد بعد از استفاده در محلول هاي ضدعفوني گذاشته شود. معمولا در گلخانه
هاي توليدگل هاي گران قيمت بعد از هر برش تيغ ها داخل مواد ضدعفوني گذاشته
مي شود. ساده ترين تركيب براي ضدعفوني اين وسايل محلول يك درصد ماده موثره
وايتكس مي باشد. لازم به ذكر است كه وايتكس هاي موجود در بازار به صورت 5
درصد است كه بايد با آب به نسبت يك به چهار مخلوط شود.
پرسنل هر گلخانه بهتر است خاص آن گلخانه بوده و از ورود افراد متفرقه و غير مسئول به داخل گلخانه ها بايستي جلوگيري شود
رديابي آفات در گلخانه:
رديابي
اساس تمام برنامه هاي مديريت تلفيقي آفات محسوب مي شود. اطلاع از وضعيت
وجود آفت، محل آنها، شدت و تراكم آلودگي و در بسياري از حالات مرحله زندگي
آفت به ما كمك مي كند كه بتوانيم در مورد مديريت گلخانه تصميم گيري نمائيم.
رديابي بايد در تمام طول سال و معمولا به صورت هفتگي انجام شود.
روش هاي رديابي در گلخانه:
1.روش جمع آوري آفت از روي شاخ و برگ گياه
براي
رديابي بسياري از آفات گلخانه اي بخصوص آفاتي كه قادر به پرواز نيستند
مانند كنه ها، بسياري از شته ها، لارو هاي برگخوار، سرخرطومي ها و شپشك
هاي نباتي بايد گياه مورد بازرسي قرار گيرد. بسياري از اين آفت روي سطح
زيرين برگ ها زندگي مي كنند و تا برگرداندن برگ و مشاهده آنها، اطلاع از
وجود يا عدم وجود آنها غير ممكن است.
بسياري ديگر از آفات گلخانه اي
علائم خسارت يا شواهدي دال بر وجودشان دارند. وجود عسلك، وجود مورچه، پوستك
ها از اين نوع علائم مي باشند. انتخاب اين گياهان به صورت تصادفي و از
مناطق مختلف گلخانه انجام مي شود.
قدم زدن در گلخانه و جداسازي گياهان
رنگ پريده، تغيير رنگ داده، كوتوله، تغيير فرم داده، برگ ريخته و ساير
موارد غير معمول از روش هاي رديابي محسوب مي گردد.
اگر گياهي را بازرسي
مي كنيد و برگ ها و ساقه آن در حال پژمردن است، ريشه ها را مورد بازديد
قرار دهيد. برگ هاي مورد بازديد بايد از تمام قسمت هاي سايبان گياه
انتخاب شوند و برگ ها را از هر دو طرف مورد بررسي قرار دهيد.
2. استفاده از كارت هاي رنگي چسبناك:
كارت
هاي آبي يا زرد رنگ چسبناك روش هاي استاندارد رديابي آفت و تعيين تراكم آن
در گلخانه ها محسوب مي شوند. كارت هاي زرد رنگ بسياري از حشرات بالدار آفت
مانند پشه هاي خاكزي، شته هاي بالدار، سفيد بالك ها، كانال كن ها و تريپس
ها را بدام مي اندازند. كارت هاي آبي به ويژه براي تريپس ها جلب كننده مي
باشند.
تعداد
حشراتي كه توسط كارت رنگي بدام مي افتند بايد به صورت هفتگي شمارش و ثبت
گردد. اين روش ما را قادر مي سازد تا زمان به اوج رسيدن يا نزول جمعيت يك
آفت را شناسايي نمائيم. كارت هاي رنگي چسبناك مي توانند مهاجرت آفات را به
گلخانه مشخص كنند. از كارت هاي رنگي مي توان در بازرسي هاي قرنطينه اي نيز
استفاده نمود.
براي رديابي بسياري از آفات بالدار قرار دادن كارت هاي
چسبناك رنگي به صورت عودي و آويخته و بالاي گياه توصيه مي شود. استفاده از
يك كارت در هر 90 تا 100 متر مربع گلخانه معمول است. حشرات بدام افتاده
معمولا بدنشان متلاشي مي شود و بايد چشم شما به شناسايي اين حشرات عادت
كند.
3. استفاده از تشت هاي زرد آبي:
تشت هاي فلزي يا پلاستيكي
زرد رنگي كه تا نيمه با آب پر شده اند نيز به خصوص در رديابي شته هاي
بالدار مورد استفاده قرار مي گيرند. اين تشت ها روي پايه هايي قرار داده
شده و با استفاده از قلم مو حشرات روي اب جمع آوري مي شود.
تله هاي زرد آبي جهت بدام اندازي شته هاي بالدار
صابر | 12:16 - چهارشنبه یازدهم آبان 1390
صابر | 18:43 - دوشنبه هجدهم مهر 1390
به
گفته کارشناسان و مسئولان ارشد بخش کشاورزي،کميته محصولات ارگانيک در سال
1380 به دستور معاون زراعت در سازمان حفظ نباتات کشور تشکيل شد. کل سطح
کشت محصولاتي که در کشور بدون استفاده از سموم و کودهاي شيميايي توليد شده
اند حدود 239462 هکتار است که شامل 125802 هکتار محصولات باغي و 113659
هکتار محصولات زراعي است.
شرايط اقليمي خشک و نيمه خشک کشور ما براي
کشاورزي ارگانيک مساعد است به دليل اينکه تاثير نهاده هاي مورد مصرف در
کشاورزي مدرن (به ويژه کود و سم) در اين اراضي کمتر است و همچنين مصرف
کودهاي آلي در اين زمينها باعث افزايش سريع حاصلخيزي خاک و نفوذپذيري آن
نسبت به آب مي شود. باتوجه به اينکه 2/1درصد اراضي کشاورزي جهان در ايران
قرار دارد و فقط حدود 3/0 درصد سموم مصرفي جهان در ايران مصرف مي شود
ميزان سطوح کشت محصولات زراعي و باغي که توليد آنها بدون استفاده از کود و
سم انجام مي گيرد به ترتيب 1 و 2/7 درصد از کل سطوح کشت محصولات زراعي و
باغي کشور را تشکيل مي دهد.خوشبختانه هنوز درايران مناطقي دور افتاده وجود
دارند که به علت عدم دسترسي به مواد شيميايي هيچگونه کود يا سم مورد
استفاده قرار نمي گيرد و توليدات ارگانيک دارند. چنانچه اين باغ ها، مزارع
و ساير مراکز توليد کشاورزي شناخته شوند با بهره گيري از تکنولوژي و علوم
جديد مي توان موجب افزايش توليد گشته و حتي توليدات را با قيمت مناسب براي
صادرات يا مصرف داخلي به فروش رساند و موجب فقرزدايي در اين مناطق محروم
شوند. در اکثر آزمايش ها به هنگام مصرف کودهاي حيواني، اثرات آنها مانند
کودهاي شيميايي در افزايش عملکرد در سال اول چشمگير نبوده بلکه تاثير آنها
معمولا در گذشت زمان مشهود باشد. در اثراستمرار مصرف کودهاي حيواني در خاک
هاي آهکي، pHخاک کاهش يافته و درنتيجه علاوه بر بهبود خصوصيات
فيزيکوشيميايي خاک هاي زراعي، حلاليت تعدادي از عناصر غذايي به ويژه فسفر،
آهن، روي، منگنز، بر و مس افزايش مي يابد و کشاورزان را از نياز به کودهاي
گران قيمت نظير سکوسترين آهن 138 بي نياز مي کند.
به
منظور توسعه فرهنگ استفاده از محصولات ارگانيک و نقش مهم آن در سلامتي
افراد جامعه با ايجاد آزمايشگاهها اندازه گيري سطح سموم و آفت کشها
درمحصولات کشاورزي، ايجاد قوانين استاندارد براي محصولات و نهاده هاي مورد
کاربرد در بخش کشاورزي، ايجاد مراکز تحقيقاتي، ايجاد نظام خاص صنايع
غذايي، ايجاد بازارمحصولات ارگانيک و درنهايت ايجاد يک سيستم مديريت
کشاورزي ارگانيک در عرضه مطمئن باشد.
اهداف مهم کشاورزي ارگانيک
1- توليد غذا با کيفيت و کميت کافي ومناسب
2- حفظ وافزايش حاصلخيزي خاک در درازمدت
3- ايجاد توازن هماهنگ بين توليدات محصولات کشاورزي
4- کاهش انواع آلودگيها در آب وخاک و هوا
5- حفظ سلامتي کشاورزان و توليدکنندگان ازطريق ايجاد اکوسيستم سالم
6- توليد غذاي سالم و متنوع
7- توليد منسوجات با دوام و کيفيت
8- حفظ تنوع ژنتيکي سيستم هاي توليد
9- حفاظت از منابع آب وگونه هاي زيستي و بهره برداري صحيح ازآنها و درنهايت حفظ محيط زيست
10- افزايش درآمد کشاورزان وتوليدکنندگان وکاهش هزينه هاي توليد در مناطق کم بازده
پيشنهاد:
تسهيل در صادرات محصولات ارگانيک،
حمايت دولت از کشاورزان پيشرو در کشت ارگانيک،
اطلاع رساني و فعاليت هاي ترويجي براي استفاده از ظرفيت هاي موجود در کشور،
جهت دهي تحقيقات کشاورزي از مصرف کودهاي شيميايي به مصرف کود هاي آلي و بيولوژيک،
توجه ويژه به کشت ارگانيک در تدوين برنامه هاي راهبردي تحقيقات کشاورزي.
صابر | 19:42 - دوشنبه یازدهم مهر 1390
مواد آلي جزء لاينفك هر خاك بوده و خواص فيزيكي و شيميايي آنرا تا حد قابل توجهي تغيير مي دهد و عبارتست از كليه اجسام آلي موجود در خاك اعم از زنده يا مرده ، تازه يا كهنه ، ساده يا پيچيده و مركب . مواد آلي خاك شامل بقاياي گياهي و حيواني در مراحل مختلف تجزيه ، هوموس ، ميكروبها و هر تركيب آلي ديگر مي باشد .
بقاياي گياهي يا حيواني كه به خاك افزوده مي گردند در نتيجه فعاليت ميكروارگانيسمهاي خاك تجزيه و ضمن آزاد كردن قسمتي از مواد غذايي خود دچار تغيرات زيادي مي گردند ،
سرعت فعاليت ميكروارگانيسمها به وجود آب ، هواي كافي و حرارت مناسب براي فعاليت آنها بستگي دارد . يادآور مي شود كه واحد ساختماني ماده آلي خاك كربن است . افزون بر كربن ، در تركيب ماده آلي خاك عناصر هيدروزن ، اكسيزن ، فسفر ، ازت و گوگرد نيز بكار رفته است . در خاكهايي كه به آن كود اضافه نشده است ماده آلي مهمترين منبع تامين كننده ازت و گوگرد است .
هوموس ماده آلي كلوييدي خاك است كه تجزيه آن به كندي انجام مي شود و به خاك رنگ قهوه اي يا سياه مي دهد . برخي از فراورده هاي حاصل از تجزيه ماده آلي خاك در آب محلول بوده و به سرعت ناپديد مي شوند ، برخي تركيبات ديگر پايدارتر بوده و باقي مي مانند . مواد آلي پايدار بصورت چسب آلي عمل كرده و براي تشكيل خاكدانه ذره ها را به هم مي چسبانند . هوموس دو خاصيت مشترك با رس دارد : نخست اينكه از نظر الكتريكي به مقدار زيادي باردار است . دوم اينكه سطح ويزه زيادي دارد و به خاطر همين دو خاصيت اين ماده در خاك بسيار مهم است .
اثرات مفيد مواد آلي خاك
n مواد آلي با تجزيه و فساد خود و همچنين ظرفيت تبادل يوني قابل توجهي كه دارند در تغذيه گياهان مورد استفاده قرار مي گيرند . خاكهايي كه كمتر از 2 درصد ماده آلي داشته باشند از نظر ماده آلي فقير محسوب مي شوند . ظرفيت تبادل كاتيوني زياد هوموس و مواد آلي با افزايش اسيديته خاك افزايش مي يابد .
n مواد آلي تركيبات لازم براي تشكيل و تثبيت خاكدانه ها را فراهم مي سازد و به اصلاح ساختمان خاك كمك مي كند . تركيبات پيچيده كربوهيدراتها مانند صمغ ها ، رزين ها و اسيد هاي آلي كه از تجزيه مواد آلي خاك حاصل مي شوند به صورت سيماني در ارتباط با ذرات خاك عمل كرده و ساختمان خاك را بهبود مي بخشد .
n مواد آلي ظرفيت نگهداري و استعداد خاك را براي هدايت آب افزايش مي دهد زيرا هوموس قدرت جذب آب زيادي داشته و ظرفيت آبگيري خاك را بهبود مي بخشد . ذرات مواد آلي در لابلاي ذرات رس قرار مي گيرند و از به هم چسبيدگي ذرات رس مي كاهد و ضمن بهبود ساختمان خاك ، جريان آب را تسهيل مي كند .
n مواد آلي به كاهش روان يا آبدوي از خاك و فرسايش آن كمك مي كند .
مواد آلي خاك را مي توان بوسيله اضافه كردن كودهاي آلي به خاك تامين نمود . كودهاي آلي شامل كودهاي دامي ، كمپوست و كود سبز مي باشد .
كود دامي
اين مواد به طور عادي از پوسيده فضولات يا قسمتي از اندام حيواناتي مثل گوسفند ، بز ، گاو ، اسب و الاغ ، شتر يا مرغ و ماهي و امثال آنها بدست مي آيند ؛ از قبيل پهن ، فضله مرغ و كبوتر ، پودر ماهي ، پودر استخوان ، خون و ادرار حيوانات .
اين كودها علاوه بر تامين قسمتي از مواد غذايي مورد نياز گياهان نقش بسيار مهمي در اصلاح فيزيكي خاك داشته و در با لا بردن حاصلخيزي خاك بسيار موثرند . مقدار مواد غذايي كه كود هاي دامي دارند متفاوت بوده و بسته به نوع حيوان ، تر يا خشك بودن كود و جامد يا مايع بودن آن و حتي جنس خاكي كه علوفه دام از انجا بدست آمده تفاوت مي كنند . كود دامي بايد كاملا پوسيده و تخمير شده باشد تا گياه بتواند از آن استفاده كند . لذا در اراضي سنگين بايد اقلا 3 تا 4 ماه قبل از كشت محصول آنرا با خاك مخلوط نمود تا در اين مدت در زمين پوسيده شده و قابل جذب گردد.
جدول زير درصد مواد غذايي اصلي موجود در بعضي كودهاي طبيعي را نشان مي دهد :
كود درصد ازت درصد فسفر درصد پتاس
كود گاوي خشك 2 1.5 2
كود گوسفندي خشك 2 1.5 2
كود مرغي 5 3 1.5
آرد ماهي خشك 9.5 7 --
خاكستر استخوان -- 35 --
خون خشك 13 3 1
زباله پوسيده خشك 2.5 3 1
كود سبز
براي ازدياد حاصلخيزي زمين و ايجاد هوموس در خاك مي توان از گياهان علفي و سريع الرشد كه داراي شاخ و برگ زياد هستند كشت نمود و پس از اينكه رشدشان به حد كافي رسيد آنرا برگردانده و در زير خاك مدفون نمود ، اين عمل باعث پوسيدن گياه در خاك مي شود ( البته مدت آن به نوع زمين و نوع نبات بستگي دارد ) و توليد هوموس نموده و موجب بهبود خاصيت فيزيكي خاك مي شود . گياهاني كه از خانواده يونجه و بقولات هستند بعلت داشتن خاصيت جذب ازت از هوا و ذخيره كردن آن در گره هاي ريشه خود از اين نظر داراي ارزش بالايي هستند . كود سبز مي تواند بجاي آيش گذاشتن زمين در نواحي مرطوب و يا در شرايط آبياري مورد استفاده قرار بگيرد . كود سبز را حداقل دو هفته قبل از كاشت محصول بعدي بايد به خاك برگرداند . هرچه درصد مواد خشبي كود سبز بيشتر و ازت آن كمتر باشد بايستي با فاصله زماني طولاني تري قبل از كشت محصول بعدي به خاك برگردانده شود . در صورتيكه از گياهاني مانند يونجه و شبدر به عنوان كود سبز استفاده مي شود بايد آنها را ابتدا با وسيله اي از طوقه جدا نمود و بعد زير خاك نمود زيرا در غير اينصورت امكان رشد مجدد آنها وجود دارد و به صورت علف هرز در خواهند آمد . در هر صورت كود سبز را بايد ابتدا با ديسك خرد و سپس با شخم زير خاك نمود .
در جدول زير تركيب پاره اي از گياهاني كه بعنوان كود سبز كاشته مي شوند بر حسب درصد نشان داده شده است :
نوع گياه آب ازت اسيد فسفريك پتاس
ماشك 82 59 12 61
كلزا 86 45 13 38
خردل سفيد 86 52 -- --
شبدر معمولي 79 58 12 42
شبدر سفيد 80 64 15 25
شبدر قرمز 82 44 82 25
چاودار 76 52 13 15
نخود فرنگي 81 55 11 50
صابر | 21:57 - شنبه پنجم شهریور 1390
سلامت كشاورزان و خطر آفت كشها
تحقیقاتی وجود دارر كه نشان مي دهد كشاورزاني كه در معرض آفت كشها قرار دارند درصد ابتلا به سرطان و مرگ و مير ناشي از آن بيشتر است و باعث اثرات ديگري نيز بر سلامت انسان ميگردد. رابطه مستقيمي با در معرض قرار گرفتن آفت كشها و سرطان لنفوما پيدا شده است.
سرطان پوست در كشاورزاني كه در معرض آفتاب قرار دارند مشاهده شده است. همچنين كشاورزاني كه در معرض روغنهاي هيدروليك و بقيه روغنها قرار ميگيرن بشتر شانس ابتلا به سرطان دارند.
وجود آفت كشها به طور قطع باعث ايجاد سرطان در كشاورزان و مصرف كنندگان ميشود . آْفت كشها به طور مستقيم ميتواند باعث ايجاد سرطان گردد.
در تحقيقي در منطقه ايالت مينه سوتا آمريكا مشخص گرديد در منطقه اي كه آفت كشهاي زيادي استفاده گرديد بيشترين آمار سرطان را دارند. در اين مناطق مرگ و مير سرطانهاي استخوان و تيروئيد بسيار بالا بود. در اين مناطق قارچ كشهاي مانكوزب، مانب، زيرام، ميتران و مانزات به وفور استفاده ميگرديد.
بعضي كشاورزان خيال ميكنند سموم شيميايي براي آنها مشكلي ايجاد نمي كند اما مدارك و شواهد نشان ميدهد كه در معرض آفت كشها قرار گرفتن بسيار خطرناك است.
منبع: www.pmac.net
صابر | 18:30 - سه شنبه هجدهم مرداد 1390
در کشاورزی ارگانیک که اساس آن بر مدیریت صحیح خاک و محیط رشد گیاه و درخت استوار است ،به گونه ای عمل می شود که در تغذیه گیاهان و درختان، تعادل بین عناصر مورد نیاز در خاک به هم نخورد و در هنگام رشد نیز ، نیازی به استفاده از سموم و آفت کش ها نباشد .در این نوع کشاورزی در تغذیه خاک کشاورزی ، به جای استفاده از کود شیمیائی از کودهای طبیعی نظیر خاک برگ ، جلبک و کودهای حیوانی و بیولوژیک استفاده می شود.در صورت نیاز به مبارزه با آفت ها نیز به جای کاربرد سموم و آفت کشهای شیمیائی ، از شیوه های بیولوژیک همچون زنبورها و باکتریها و یا از ارقام مقاوم به آفتها در کشت و زرع ، بهره برداری می شود و در این نوع کشاورزی از دانه های اصلاح شده ژنتیکی و در معرض تابش اشعه قرار گرفته استفاده نمی شود. به این ترتیب محصول نهائی که به دست مصرف کننده می رسد ، عاری از باقیمانده های سمی و شیمیائی و مواد نگهدارنده خواهد بود .
برای تولید محصول ارگانیک خاک کشاورزی به آزمایشگاههای مرجع ارسال می شود و لازمه سلامت خاک این است که 3 سال بر اساس استانداردها باقیمانده سم و کود در آن وجود نداشته باشد. برای تولید محصولات مختلف ارگانیک،ابتدا بایستی باقیمانده سموم و کودهای شیمیایی مصرف شده از بین بروند که زمان از بین رفتن این باقیمانده ها برای محصولات زراعی، باغی، دام و طیور و زنبور عسل طبق استانداردهای جهانی متفاوت است. همچنین با بهبود جانوران مفيد خاک و تخمیر مواد آلی ، بافت خاک بهبود يافته و باروری خاک افزایش می یابد و میزان مواد مغذی بیشتری به خاک داده می شود.
برای باروری خاک در کشاورزی ارگانیک از کمپوست ، کودها ی حیوانی و کودهاي آلي استفاده می گردد. در این کشاورزی زمین دچار کمترین دستکاری مثل شخم زدن می شود و از کودهای بیولوژیکی ، تناوب کشت مناسب، گیاهان پوششی و ... استفاده می شود. به همین دلیل فرسایش خاک کم و تنوع زیستی خاک افزایش می یابد. برای تولید کودهای شیمیایی باید از منابع تجدید نشدني مانند نفت استفاده کرد و در کشاورزی ارگانیک از این مواد استفاده نمی گردد. همچنین کشاورزی ارگانیک از اثرات گلخانه ای می کاهد زیرا خیلی از فعالیتهای انجام شده در کشاورزی ارگانیک مانند حداقل شخم ، استفاده از گیاهان تثبیت کننده نیتروژن ، باز گرداندن ضایعات کشاورزی به خاک ، استفاده از گیاهان پوششی باعث افزایش بازگشت کربن به خاک گشته و حفظ و ذخیره سازی کربن را باعث می گردد. با توجه به اینکه در کشاورزی ارگانیک از کودها و سموم شیمیایی استفاده نمی گردد به همین دلیل نیز آلودگی آب با این مواد را نخواهیم داشت. کشاورزی ارگانیک با اکولوژی هماهنگ است و باعث تثبیت بافت خاک ، حفظ چرخه آب ، چرخه کربن ، چرخه مواد غذایی و آلودگی کمتر زمين و آب شرب است. کشاورزی ارگانیک هم در حفظ تنوع زیستی کمک زیادی می کند و هم از تنوع زیستی استفاده می کند. در سطوح اکوسیستم حفظ منابع طبیعی در مناطق کشاورزی ارگانیک و فقدان مواد شیمیایی باعث حفظ حیات و حش می گردد. استفاده از فرآوده های اصلاح شده ژنتیکی(تراریخته) در کشاورزی ارگانیک جایز نیست . زیرا اثرات فرآورده های اصلاح شده ژنتیکی هنوز بخوبی شناخته نشده اند و گیاهان تراریخته ژنتیکی خطرات بسیاری را برای محیط زیست به همراه دارند.
مزایای اقتصادی توليد محصولات ارگانيك
با توجه به تقاضاى روز افزون براى مصرف محصولات كشاورزى ارگانيك، با رعايت استانداردها و به شرط اين كه سموم، مواد شيميايى و افزودنى محصولات را كاهش دهيم ، مى توانيم صادرات محصولات كشاورزى ارگانیک به ساير كشورها داشته باشيم. ارزش بازاری محصولات کشاورزی ارگانیک در دنیا، نسبت به محصولات معمولی 7/1 تا 4 برابر است، بنابراین اگر کشاورزان ایرانی بتوانند محصول ارگانیک تولید و صادر کنند، ارزش صادرات کشاورزی نیز 2 تا 4 برابر خواهد شد. با توليد و صادرات محصولات ارگانيك ارزش افزوده محصولات كشاورزى چهار برابر مى شود. در حال حاضر كشور آمريكا، اروپا و خاور دور بزرگترين مصرف كننده محصولات ارگانيك دنيا هستند. بازار تولید محصولات ارگانیک در آمریکا 51 درصد، اروپا 46درصد و مابقی دنیا سه درصدی میباشد. تشویق و سوق دادن افراد جامعه به استفاده هر چه بیشتر از محصولات ارگانیک و ترکیبات طبیعی مستلزم تبلیغات درست است. تبلیغات درست، حذف فرآورده های ناسالم را به همراه دارد، رسانه ها نقش بسیار مهمی در افزایش سطح آگاهی افراد دارند. رسانه ها باید اطلاعات صحیح را در اختیار افراد قرار دهند و کارشناسانی در امر اطلاع رسانی دخیل باشند که تخصص آنها برای آن رسانه، کاملا مورد تایید باشد.
صابر | 8:56 - شنبه یازدهم تیر 1390
شرکت پیشرو در امر ارگانیک اماده ارائه خدمات میباشد
صابر | 17:18 - یکشنبه یکم خرداد 1390
تباهی یا غنی شدن منابع آب از عناصر غذایی (Eutriphication) : فرآیندی است که بر اثر اضافه شدن عناصر غذایی همچون نیتروژن، فسفر و پتاسیم در مردابها و تالابها، موجب رشد بیش از اندازه جلبکها و آزولا شده و مسائل زیست محیطی نظیر کاهش اکسیژن آب و حتی تلف شدن ماهیها به وجود میآورد.
· آبشویی (Leaching): آبشویی خروج عناصر، نمک و یا مواد مخلوط در آب از محیط ریشه توسط آب میباشد. در مورد کودهای محلول و پویا (Mobile) نظیر کودهای نیتروژنه، کلرور پتاسیم، نیترات پتاسیم، سولفات منیزیم، اسید بوریک و 000 مطرح است. برای کاهش آبشویی، مصرف تقسیط آنها به دفعات (سرک) پیشنهاد میگردد.
· آبکشت (Hydroponic): به پرورش گیاهان در بسترهای فاقد خاک، آبکشت گفته میشود. وجود آبکشت به گذشتههای خیلی دور بر میگردد. با توجه به اینکه کنترل تغذیه یکی از مزایای بسیار مهم کشت بدون خاک میباشد، بایستی این نوع روش کشت مورد توجه قرار بگیرد. امروزه شرایط اقتصادی از عوامل مهم در آبکشت به شمار میرود. بدین منظور سرمایه، اشتغالزایی و هزینههای عملیاتی بایستی در ارتباط با ارزش محصول مد نظر قرار گیرند تا دارای ارزش اقتصادی باشد که این به نوبه خود به عملکرد و کیفیت محصول و نیازهای بازار بستگی دارد.
· آبگزیدگی (Water Core): یکی از ناهنجاریهای فیزیولوژیکی (تغذیهای) در میوهها میباشد که عمدتاً در اثر سوء مدیریت کودی به ویژه کمبود کلسیم (Ca) ایجاد میشود. در این ناهنجاری، قند سوربیتول در اثر کمبود کلسیم به قند فروکتوز تبدیل نمیگردد.
· آزمون خاک (Soil Testing): شامل سه مرحله نمونهبرداری صحیح خاک، تجزیه صحیح و تفسیر صحیح برای انجام توصیه کودی است. کارایی این روش عمدتاً برای محصولات زراعی است و در باغهای میوه بهتر است از نتایج تجزیه برگی و یا میوه برای تعیین نیاز کودی آنها استفاده نمود. یکی از اشکالات توصیه کودی بر مبنای آزمون خاک، نداشتن نقشه منابع واستعداد خاکهای زراعی کشور بر مبنای مقیاس 25,000:1 میباشد. بنابراین لازم است با تهیه نقشههای تفصیلی خاکهای ایران پتانسیل تولید برای هر محصول مشخص و سپس بر مبنای سریهای مشخص خاک (به شرط آنکه اطلاعات حاصلخیزی خاک نیز ثبت شده باشد) نسبت به انجام توصیههای کودی اقدام نمود. از طرف دیگر بر مبنای تقاضای گیاه نمیتوان مصرف کودها را تا حدی افزایش داد که کشاورزی پایدار را تهدید نماید. بلکه باید اثر درازمدت مصرف کودها بر خصوصیات فیزیکوشیمیایی و بیولوژیکی خاکها، برهمکنشهای مثبت و منفی عناصر غذایی بر خاک، گیاه و محیط زیست در نظر گرفته شده و با تمهیداتی، علاوه بر حفظ کارایی کودها، به گونهای عمل گردد که غلظت عناصر غذایی در خاک و گیاه به حد مسمومیت نرسد.
· آلاینده (Pollutant): هر مادهای که حضور اضافی و یا عدم تعادل آن در خاک، آب و یا اضافه شده به خاک و گیاه سبب افزایش غلظت آن ماده در گیاه، دام و انسان شود به نحوی که سلامت آنها را به خطر بیاندازد، آلاینده گفته میشود. از جمله آنها میتوان به نیترات، کادمیم، سرب، جیوه، فلورایک و000 اشاره نمود. آلایندهها به صورت معدنی مثال کادمیم و آلی مثل آفتکشها در محیط زیست موجود میباشد. بر مسئولین وزارت جهاد کشاورزی فرض است که از این پس در انتخاب کشاورزان نمونه کشوری، علاوه بر مقدار تولید هکتاری (متاسفانه تاکنون علیرغم مکاتبات متعدد نگارنده اول و هشدار به مسئولین اجرایی کشور این امر مهم نادیده گرفته شده است) که ملاک انتخاب بهترین کشاورزان است، کیفیت محصولات تولیدی از نقطه نظر آلایندهها منجمله نیترات (NO3)، کادمیم (Cd)، سرب (Pb) و کیفیت مطلوب خاک (Soil Quality) مورد ارزیابی قرار گیرد و نیز کنترل کیفی کودهای وارداتی از نظر عاری بودن این کودها از هر آلاینده، جدی گرفته شود.
· آلایندههای زیستمحیطی (Environmental Pollutants): به موادی گفته میشود که سلامتی محیط زیست را به خطر میاندازند. در راستای تأمین نیاز کشور و حمایت از تولید داخل و برای ارتقاء کیفیت کودهای تولیدی در داخل کشور، رعایت استانداردهای تولید چه از نظر کیفیت محصول و چه از نظر معیارهای زیست محیطی و ایمنی محیط کار اهمیت ویژهای دارد و بایستی در تولید استاندارد یک کالا، مدیریت ایمنی، جنبههای زیست محیطی، سلامت افراد و حذف مواد آلاینده از محیط کار رعایت گردد.
·آتشک گلابی (Fire-blight): بیماری آتشک از بیماریهای خطرناک درختان میوه دانهدار مخصوصاً گلابی محسوب میشود که خسارات این بیماری قابل قیاس با هیچ یک از بیماریهای درختان میوه دانهدار نیست. عامل آن باکتری Erwinia amylovora میباشد. فعالیت این باکتری در شرایط مرطوب، آبیاری غرقابی و استمرار تغذیه نامتعادل بویژه مصرف فراوان ازت، تشدید مییابد. در بسیاری از مناطق ایران، توسعه و شدت آلودگی این بیماری در باغهای درختان گلابی، بِه و سیب به حدی است که درختان میوه به خصوص گلابی بطور کلی از بین رفتهاند.
· آنتاگونیسم (Antagonism): وقتی غلظت یک عنصر غذایی زیاد است فعالیت بعضی از عناصر را کاهش داده و کمبود آن عنصر غذایی را بوجود میآورد.
·آنتیاکسیدان (Antioxidants): آنتیاکسیدانها موادی هستند که در برخی از مواد غذایی که در تولید آنها مصرف بهینه کود رعایت شده باشد، بیشتر یافت میشوند. این مواد ضمن اینکه ایمنی بدن را افزایش میدهند، اثرات زیانآور انواع رادیکالهای آزاد (رادیکالهای آزاد گروهی از اتمها هستند که در آخرین لایه اتمی خود یک الکترون جفت نشده دارند. رادیکالهای آزاد به مقدار اندک و به طور طبیعی در بدن تولید میشوند. اما برخی از عوامل محیطی از جمله عوامل عفونی، دود سیگار و انواع تابشها میتوانند شکلگیری رادیکالهای آزاد را افزایش دهند. وقتی رادیکالهای آزاد خطرناک توسط سیستم دفاعی (آنتیاکسیدان) بدن خنثی نشوند، تجمع پیدا کرده و صدمات جبرانناپذیری را به بدن وارد میسازند) درون سلولها را نیز خنثی نموده و بدن را در مقابل ابتلا به بیماریهای خطرناک ایمن میسازند. آنتی اکسیدانها شامل ویتامین های A، C و E و از عناصر فلزی روی (Zn)، سلنیم (Se) و به مقدار جزئی مس (Cu) و آهن (Fe) می باشند. آنتیاکسیدانها در توانمندسازی پلی فنولها برای از بین بردن رادیکالهای آزاد موثرند و از اکسیداسیون لیپیدها جلوگیری می کنند. از نظر صنایع غذایی هر ترکیبی که فساد ناشی از اکسیداسیون را به تأخیر انداخته و یا ممانعت کند، آنتیاکسیدان نامیده میشود. آنتی اکسیدانها از نظر منشاء به دو گروه تقسیم می شوند؛ طبیعی و مصنوعی. آنتی اکسیدانهای طبیعی شامل کاروتنوئیدها، اسید سیتریک، آنزیمهایی مثل گلوکز اکسیداز و سوپراکسید دسیموتاز، گیرنده های اکسیژن مثل اسید اریتوربیک، اسید آسکوربیک میباشند. در مواد غذایی مختلف از جمله چای، ادویه جات، غلات، میوهها، سبزیجات به شرط رعایت اصول مصرف بهینه کود، ترکیبات آنتی اکسیدانی وجود داشته که از اکسیداسیون چربیها جلوگیری میکنند. کاکائو سه برابر چای آنتی اکسیدان دارد. همچنین تحقیقات نشان میدهد که مواد شکلاتی درصد بالایی از ترکیبات فنولی که فلاوونوئید نامیده میشوند و نشانه حضور آنتی اکسیدانهایی هستند، بر علیه گسترش سرطان، بیماریهای قلبی و سایر بیماریها مورد استفاده قرار میگیرند. توت فرنگی و انار از دیگر محصولات حاوی آنتی اکسیدان هستند. آنتیاکسیدانها از آسیب سلولی ناشی از فعالیت رادیکالهای آزاد تولید شده در فرآیند جذب نور جلوگیری مینمایند. رادیکالهای آزاد عوامل مضری برای بدن هستند. این مواد ایمنی بدن را پایین آورده و شیوع بیماریهای قلبی و سرطان و 000 را تشدید می کنند (ملکوتی و همکاران، 1384).
·آهک دولومیتی (MgCO3 + CaCO3): آهکی است که از کربنات کلسیم و مقدار کمی کربنات منیزیم تشکیل شده باشد. هر آهکی که مقدار کمی منیزیم از دولومیت داشته آهک دولومیتی نامیده میشود. غلظت کربنات منیزیم از یک الی 10 درصد متفاوت است.
·آهک کلسیت (CaCO3): آهک تشکیل شده از کربنات کلسیم (حاصل از کلسیت) میباشد. آهک کلسیت خالص دارای 40% کلسیم است. معمولاً به آن سنگ آهک کلسیته نیز میگویند.
·آهک هیدراته Ca(OH)2: آهکی است که از هیدروکسید کلسیم تشکیل یافته است. از خاک آهک هیدارته برای افزایش سریع pH استفاده میشود.
·آهک (CaO): به این آهک اکسید کلسیم نیز گفته میشود. از لحاظ کشاورزی هر مادهای که حاوی کربنات، یا هیدروکسید کلسیم یا منیزیم باشد و از آن برای خنثی سازی اسیدیته محیط کشت استفاده شود آهک گویند. رایجترین آهککه استفاده میشود آهک کلسیته، آهک دولومیتی، دولومیت و آهک هیدراته میباشند (همچنین سنگ آهک نیز نامیده میشود).
اثر متقابل (Interaction): اثر متقابل میتواند مثبت (Synergistic) مانند رابطه پتاسیم (K) با روی (Zn) باشد و یا میتواند منفی (Antagonistic) مانند رابطه فسفر (P) با روی (Zn) و یا بور (B) با کلسیم (Ca) باشد. در رابطه با اثر متقابل مثبت (برهمکنش مثبت) میتوان چنین بیان نمود که با افزایش میزان یک عنصر غذایی نظیر پتاسیم، میزان استفاده عنصر دیگر نظیر روی افزایش مییابد. این برهمکنش مثبت در آزمایشهای متعددی در مزارع گندم و برنج در سطح مزرعه به کرات مشاهده شده است. در مقابل، در اثر متقابل منفی (برهمکنش منفی) با افزایش درجه حلالیت یک عنصر غذایی نظیر فسفر (P)، از قابل استفاده بودن عنصر غذایی دیگر نظیر روی (Zn) کاسته میشود.
· اثر باقیمانده (Residual Effect): مقداری از کودی که در یک سال زراعی به خاک اضافه میشود، جذب گیاه و مقداری نیز در خاک برای سالهای بعدی باقی میماند که این مقدار باقیمانده را اثر باقیمانده مینامند. مثلاً آزمایشها نشان داده با مصرف سولفات روی در مزارع گندم تا 8 سال اثرات باقیمانده روی در محصول بعدی مشاهده میگردد.
·اندازهگیری غلظت نیترات پای بوته (PSNT) Pre-Soil Nitrate Test: در این روش که در دهه 1990 در آمریکا مطرح گردید، برای صرفهجویی در مصرف کودهای نیتروژنه و حفظ محیط زیست، از مصرف قبل از کاشت کودهای نیتروژنه جلوگیری نموده و در مقابل پس از یک ماه از زمان کاشت (مثلاً در مورد ذرت) از پای بوته گیاه نمونه برداری خاک به عمل آورده و غلظت نیترات را در نمونه خاک اندازهگیری میکنند. اگر غلظت نیترات به طور متوسط از 20 میلیگرم در کیلوگرم بیشتر باشد، کود مصرف نمیکنند و اگر کمتر باشد، بر مبنای فاصله از میانگین مصرف میشود. با اعمال این روش فقط در ایالت آیوا در یک سال زراعی بیش از 300 هزار تن کود نیتروژنه صرفهجویی گردید و این در حالی بود که فقط یک درصد از تولید ذرت کم شده بود (ملکوتی و همکاران، 1384).
· اسید فیتیک (Phytic Acid): اسید فیتیک با فرمول (C6H18O24P6) که منشاء ترکیبات فسفری بوده و با ضریب غلظت فسفر در دانه گندم در ضریب 55/3 به دست میآید. چنانچه در هر ماده غذایی غلظت اسید فیتیک بالا باشد، اسید فیتیک در سیستم گوارشی با یکی از کاتیونهای فلزی ترکیب و تولید نمک فیتات (Phytate) مینماید (فیتات کلسیم، فیتات منیزیم، فیتات آهن، فیتات روی و 000) و بدین ترتیب این اسید فیتیک اجازه جذب کاتیونهای دو ظرفیتی را به انسان نمیدهد.
· اسید هومیک (Humic Acid): اسید هومیک با وزن مولکولی 300,000-30,000 دالتون سبب تشکیل کمپلکس پایدار و نامحلول (کندرها) با فلزات میکرو (ریزمغذی) میگردد. اسیدهای هومیک سبب بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیائی و بیولوژیکی خاک میگردند.
· اسیدهای آلی (Organic Acids): ریشه گیاهان قادرند در محیط فعالیت خود (ریزوسفر) تحت شرایطی اسیدهای آلی را ترشح نمایند. اسیدهای آلی مانند سیترات (Citrate)، اگزالات (Oxalate) و مالات (Malate) در بسیاری از فرآیندهای ریشه شرکت میکنند که این فرآیندها شامل سهولت جذب عناصر غذایی، سمیتزدایی فلزی، هوازدگی مینرالی و جذب بیمارگرها میباشد. البته تا زمانی که مکانیسم رهاسازی اسیدهای آلی و سرنوشت این ترکیبات در خاک کاملاً درک نشود، ارزیابی کامل نقش اسیدهای آلی در فرآیندهای فوقالذکر مقدور نخواهد بود. بطور خلاصه، رهاسازی اسیدهای آلی از ریشهها در پاسخ به تعدادی از تنشهای محیطی از قبیل کمبود فسفر و کمبود آهن تشخیص داده شده است که البته به نوع گونه گیاهی نیز بستگی دارد. از طرفی در این بررسی جذب اسیدهای آلی توسط مینرالهای خاک و نیز معدنی شدن میکروبی آنها نقش بسیار اساسی در کارایی اسیدهای آلی در فرآیندهای ریزوسفر دارند. اسیدهای آلی از اجزای اصلی ترشحات ریشه هستند و توسط بسیاری از دانشمندان به عنوان مکانیسمی برای قابل جذب نمودن عناصر غذایی در ریزوسفر فرض شدهاند. اسیدهای آلی ترکیبات کربنی هستند که دارای حداقل یک گروه کربوکسیل میباشند. اگرچه این تعریف، گروه بزرگی از ترکیبات را با تنوع ساختمانی از اسیدهای چرب و اسیدهای آمینه تا ترکیبات ثانویه متابولیسم در بر میگیرد ولی این بررسی بر روی اسیدهای آلی با وزن مولکولی کم مانند سیترات، مالات، اگزالات، فامارات و مالونات تمرکز دارد. گروه کربوکسیل باعث ایجاد بار منفی در اسیدهای آلی میشود و بسته به تعداد گروههای کربوکسیل، اسیدهای آلی شامل بارهای منفی متفاوت میباشند و به این دلیل قادر هستند با کاتیونهای فلزی محلول تشکیل کمپلکس داده و یا جایگزین آنیونها در خاک گردند.
اسیدی کردن آب آبیاری (Acidification): تزریق اسید به آب آبیاری یا محلول غذایی برای خنثیسازی بیکربنات و کاهش pH آب را اسیدی کردن میگویند. اسیدی کردن آب آبیاری عبارت است از کاهش pH و بیکربنات آب آبیاری با کمک اسید سولفوریک. اسیدی کردن: فرآیند تهیه محلول یا موادی که خاصیت اسیدی زیاد دارند (pH کمتر از 7 باشد). در آبیاری اصطلاح اسیدی کردن به اضافه نمودن اسید به آب آبیاری گفته میشود که برای کاهش pH و حذف بیکربنات آب آبیاری مصرف میگردد.
·ایندول استیک اسید (IAA) Indol-3-Acetic Acid: مهمترین هورمون گیاهی در گروه اکسینها، ایندول استیک اسید (IAA) میباشد. بیش از 80 درصد میکروارگانیسمهای ریزوسفری توانایی سنتز و ترشح (IAA) را دارند. مقادیر مختلف IAA اثرات فیزیولوژیکی گوناگونی را در گیاهان سبب میشوند. به طوریکه مشاهده شده است، مقادیر بالای IAA با افزایش اتیلن گیاهی موجب کاهش رشد طولی ریشه میگردد و مقادیر پایین آن موجب تحریک رشد طولی ریشه میگردد. اخیراً محققین موسسه تحقیقات خاک و آب باکتریهایی را از خاک جداسازی نمودهاند که قادرند IAA ترشح نمایند. با کاربرد این باکتریها در ریشهزایی قلمهها به ویژه قلمه زیتون، میتوان از مصرف IAA وارداتی کاست.
· امنیت غذایی (Food Security): امنیت غذایی به معنی اطمینان از دسترسی همه مردم به غذای کافی، سالم و مغذی در تمام اوقات به منظور داشتن زندگی سالم و فعال میباشد. در بیانیه جهانی غذا، حاصلخیزی خاک به عنوان کلید امنیت غذایی و کشاورزی پایدار بیان گردیده است. مطالعات فائو نشان داده است که در برنامه کودی فائو، حدود 55 درصد افزایش تولید در اثر مصرف بهینه کود بوده است. مطالعات گروه مشورتی تحقیقات بین المللی کشاورزی (CGIAR) برآورد نموده است که، ذخیره اراضی حاصل از همه تلاشهای تحقیقاتی برای افزایش عملکرد در واحد سطح بیش از 400 میلیون هکتار بوده و در این میان سهم کودهای شیمیایی را 30 تا 50 درصد این ذخیرهسازی اعلام مینماید. از طرف دیگر پذیرش بخش کشاورزی به عنوان ابزار اولیه کاهش سوء تغذیه به صورت پایدار مورد تأکید همگان است. در این میان مدیریت سیستمهای زراعی از جمله کودهای شیمیایی، وارد کردن بقولات، انتخاب ارقام با جذب عناصر غذایی کم مصرف بالا، طراحی سیستمهای کشت با توجه به نیازهای انسانی، به خوبی میتواند آن را تأمین نماید.
ارقام کارا (Efficient Cultivars): ارقامی که در شرایط مشابه توانمندی بالایی در جذب عناصر غذایی منجمله فسفر-کارا (P-efficient) و روی -کارا (Zn-efficient) دارند. در هزاره سوم برای تحقق امر غنیسازی محصولات کشاورزی، بیشترین تلاش محققین در تولید ارقام با کارایی بیشتر (جذب عناصر غذایی بیشتر در شرایط تنشی) میباشد.
·ارقام ناکارا (Inefficient Cultivars): ارقامی که در شرایط مشابه توانمندی پائینی در جذب عناصر غذایی منجمله فسفر-ناکارا (P-inefficient) و روی -ناکارا (Zn-efficient) دارند. عکسالعمل ارقام گیاهی در جذب عناصر غذایی از چهار حالت پاسخدهنده کارا Efficient-Responder (E-R)؛ پاسخدهنده ناکارا Inefficient – Responder (IE-R)؛ بیتفاوت کارا Efficient-non Responder (E-NR) و بیتفاوت ناکارا Inefficient – non Responder (IE-NR) نمیتواند خارج باشد:
· انتقال مجدد (Retranslocation): این واژه عمدتاً در مورد انتقال مجدد ترکیبات مختلف مابین اندامهای مختلف گیاهی به ویژه از برگ به دانه و یا از ساقه به دانه عمدتاً در مراحل انتهایی رشد گیاهان مطرح میگردد.
· اسکالد (Scald): یکی از ناهنجاریهای فیزیولوژیکی (تغذیهای) در میوهها میباشد که عمدتاً در اثر سوء مدیریت کودی به ویژه کمبود کلسیم (Ca) به صورت ظهور لکههایی در روی پوسته خارجی سیب نمایان میشود.
· اتیلن (Ethylene): اتیلن یکی از هورمونهای گیاهی است که سبب تحریک و تسریع پیری میشود. تنشهای تغذیهای در گیاهان سبب تحریک تولید این هورمون و پیری زودرس میشود. با برداشت دیرهنگام میوه درختان به ویژه سیب اتیلن در آنها تشکیل میگردد که سبب کاهش طول عمر پس از برداشت میشود.
· اصلاح خاک (Mitigation): به هر نوع عملیاتی که سبب اصلاح خصوصیات فیزیکوشیمیایی و بیولوژیکی خاکهای زراعی گردد، اطلاق میگردد.
اکسیدهای آهن و آلومینیوم (R2O3): در خاک فسفاتهای وارداتی و یا تولید داخل مجموع اکسیدهای آهن و آلومینوم را با R2O-3 نشان میدهند و اگر درصد R2O-3 از 5/3 درصد بیشتر باشد در فرآیند تولید کودهای فسفاتی آزاد شدن فسفر، پی به استفاده بسیار دشوار و کند خواهد برد و هر چه این نسبت پایین باشد بهتر خواهد بود و برای همین است که میگویند در خاک فسفاتها بایستی این نسبت کمتر از 5/2 درصد باشد.
·الگوی کشت (Caltivation Pattern): با عنایت به عضویت احتمالی ایران در سازمان تجارت جهانی (WTO) و دشواریهای ناشی از کمبود آب و زمین میبایستی در تولیدات کشاورزی جنبه اقتصاد نیز در نظر گرفته شود. در مثال زیر این موضوع به وضوح بیان شده است. دلیل تغییر الگوی کشت در مزرعه فدک (قم) را محاسبه بیان نمایید. میزان بارندگی سالانه در منطقه قم 150 میلیمتر، میزان آب مصرفی برای مزرعه گندم 4500 مترمکعب و برای باغ زیتون 2500 مترمکعب، عملکرد متوسط گندم 6000 کیلوگرم در هکتار و زیتون 10000 کیلوگرم در هکتار میباشد. با فرض آنکه قیمت هر کیلوگرم زیتون 6000 ریال و قیمت هر کیلوگرم گندم 2200 ریال باشد، ارزش افزوده را نیز حساب کنید.
اوره (Urea) : اوره از ترکیب آمونیاک و گازکربنیک در شرایط حرارت و فشار بالا تولید می شود
منبع:ziton.blogfa
صابر | 18:58 - چهارشنبه چهاردهم اردیبهشت 1390
● کشاورزی ارگانیک چیست؟
هدف کشاورزی ارگانیک، ضمن حفاظت از حاصلخیزی خاک، افزایش تولید محصول با کمترین تکیه بر استفاده از مواد شیمیائی است. در واقع هدف این سیستم کشت، حفظ و نگهداری منابع می باشد. به بیان دیگر کشاورزی ارگانیک نگرشی علمی و نوین به آن چیزی است که اجداد ما به آن عمل می کردند.
در این روش کشت، کاربرد موادشیمیائی به حداقل موردنیاز خود کاهش یافته است. در عوض تولید محصول به نگهداری و استفاده از منابع موجود در مزرعه اصولی (عملکرد زیاد) و بدون آلوده سازی آب، خاک و هوا می باشد. دستیابی به این هدف به یک نگرش چندجانبه و به کارگیری چندین روش مختلف تولید نیاز دارد.
● مدیریت تلفیقی عناصر غذائی
برای حفظ مواد آلی و زندگی موجودات زنده از جمله کرم خاکی از روش های شخم حفاظتی استفاده کنید. به جای اینکه بقایای محصولات زراعی را بسوزانید و یا دور بریزید آنها را به کمپوست تبدیل کنید. هر سال حداقل ۲ تا ۳ تن کمپوست در هر هکتار به دست می آید. هر دو تا سه سال یک بار به مزرعه کود سبز بدهید. برای مثال می توانید شاخ و برگ نازک گیاه Glirieida و یا سایر درختان خانواده پروانه آسا را هنگام شخم زمین زراعی به خاک اضافه کنید. این عمل می تواند نیاز به کودهای شیمیائی را کاهش داده و یا از بین ببرد. از شاخ و برگ گیاهان خانواده پروانه آسا به عنوان کود سبز استفاده کنید.
کمبودهای غذائی خاک را (براساس آزمایش شیمیائی خاک) با اضافه کردن مواد معدنی نظیر سنگ های فسفره، گچ و پیریت ترمیم کنید. به جای سعی در نابودی علف های هرز، جمعیت آنها را بدون به کارگیری روش های شیمیائی کنترل کنید.
● مدیریت تلفیقی آفت ها و بیماری های گیاهی
در کشاورزی ارگانیک به جای استفاده از سموم شیمیائی برای نابودی کامل آفت ها، با استفاده از روش های مختلف و عملیات گوناگون، جمعیت آنها را کنترل می نمایند (به نحوی که خسارت آنها به زیر سطح زیان اقتصادی کاهش یابد).
این عملیات عبارتند از:
بعد از برداشت محصول خاک را زیر و رو کنید تا آفت ها آشکار شوند.
جوی ها و علف هائی را که پناهگاه آفت ها می باشند، تمیز کنید.
از رقم های محصولات مقاوم به آفت ها استفاده کنید.
گیاهان زراعی را در زمان مناسب کشت کنید.
از بذرهای سالم استفاده کنید.
تراکم بوته در هکتار را افزایش دهید تا چنانچه تعدادی از گیاهان به وسیله آفت ها و بیماری های خاکزی از بین رفتند به جمعیت ایده آل گیاهان لطمه ای وارد نشود
توده های تخم آفت ها و لارو کرم برگخوار و سوسک های بالغ را با دست جمع آوری و نابود کنید.
از تله های نوری استفاده کنید.
از چسب های مخصوص روی تنه درختان میوه استفاده کنید تا آفت ها نتوانند از آنها بالا روند.
از حشرات شکارچی و پارازیت و همچنین عوامل کنترل کننده بیولوژیکی مانند Bacillus thurigensis استفاده کنید.
در صورت نیاز سعی کنید فقط از آفت کش های گیاهی نظیر چریش، محصولات Karanj معروف به (rotenone) به پیتروم استفاده کنید.
● مدیریت تلفیقی آب و خاک
آبیاری را به گونه ای انجام دهید که از اتلاف آب، فرسایش خاک و آبشوئی مواد غذائی جلوگیری شود.
● برای نیل به این مقصود:
آبیاری محصول را فقط وقتی که لازم است انجام دهید و فقط به مقدار نیاز گیاه آبیاری کنید. برای این کار می توان مزرعه را به چند قسمت تقسیم کرد و هر قسمت را جداگانه آبیاری کرد.
از آب دادن اضافی اجتناب کنید تا از آبشوئی موادغذائی به خارج از منطقه ریشه جلوگیری شود.
سطح مزرعه را هموار و مسطح کنید.
جداره کانال های آبرسانی را سیمانی کنید تا از نشت آب و اتلاف موادغذائی جلوگیری شود.
به وسیله ساختن کانال و آب انبار نسبت به ذخیره سازی آب برای استفاده در آینده اقدام کنید.
با زدن شخم در امتداد خطوط تراز و استفاده از کاه و کلش به همراه سله شکنی می توان تبخیر از سطح خاک را کاهش داده و آب را در داخل خاک ذخیره کرد.
●روش های تهیه کمپوست
تهیه کمپوست یعنی چه؟
تهیه کمپوست یک سلسله فرآیندهای بیوشیمیائی است که طی آن میکروارگانیسم ها، مواد آلی زاید، بقایای گیاهی، ضایعات آشپزخانه، فضولات دامی و ادرار را به کمپوست که یک ماده اصلاح کننده خاک است، تبدیل می کند. محصول نهائی این فرآیند یک کود آلی پوسیده و یکنواخت است که سرشار از موادغذائی و سیاه رنگ است.
● مزایای استفاده از کمپوست
موادغذائی را تأمین می کند.
فعالیت های میکروبی را تشدید می کند که موجب می شود موادغذائی خاک آزاد شوند و مورد استفاده گیاه قرار گیرند.
نیاز به کودهای شیمیائی را که گرانقیمت و بالقوه برای محیط زیست زیانبار می باشند، کاهش می دهد.
مقدار کربن آلی و ازت خاک را افزایش می دهد و باعث می شود که خصوصیات فیزیکی اصلاح شود. این پدیده عکس العمل خاک نسبت به کودهای شیمیائی را بهتر می کند و عملکرد محصول را افزایش می دهد.
ساختمان خاک را اصلاح می کند و باعث بهبود زهکشی خاک و انجام عملیات شخم در آن می شود.
ظرفیت ذخیره سازی رطوبت خاک را افزایش می دهد.
با اصلاح ساختمان خاک به کاهش فرسایش بادی کمک می کند.
● انتخاب محل مناسب برای تهیه کمپوست
محل تهیه کمپوست شما باید دارای خصوصیات زیر باشد:
۱. به راحتی قابل بازدید و بازرسی باشد.
۲. در جای بلندی قرار گرفته باشد تا دچار آب گرفتگی نشود.
۳. نزدیک محل دامداری و منابع آب باشد.
۴. از جاده دور باشد تا از آلودگی های سربی و سایر فلزات سمی که به نوبه خود می توانند با آلوده سازی محصولات غذائی، سلامتی انسان و دام را به خطر بیندازد، در امان باشد.
کمپوست و کودهای دامی منابع اصلی بذر علف های هرز می باشند بذر علف های هرز می توانند تا حدودی در مقابل تجزیه میکروبی مقاومت کنند. بنابراین فقط از کمپوست و کودهای دامی کاملاً پوسیده و مزرعه خود استفاده کنید
صابر | 20:19 - سه شنبه ششم اردیبهشت 1390
کنترل علف های هرز در کشاورزی ارگانیک
مبارزه مکانیکی مبارزه بیولوژیک
مبارزه مکانیکی مبارزه زراعی- کشت زیر پلاستیکی - (خفه شدن علف هرز در زیر پلاستیک)
صابر | 12:20 - پنجشنبه پانزدهم مهر 1389
| کنترل بیو لوژیک
| |
|
مقدمه |
صابر | 12:30 - شنبه دهم مهر 1389
|
پاتولوژی گیاهی: (Plant Pathology ) | |
صابر | 12:25 - شنبه دهم مهر 1389
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
صابر | 14:9 - چهارشنبه هفتم مهر 1389
مقدمه:
کشاورزی به مفهوم راهها وروشهای بهره برداری از منابع آب وخاک و انرﮊی و ... در جهت تامین نیازهای غذایی و پوشاک انسانها همواره در طول تاریخ پایه واساس بسیاری از تحولات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در سرتاسر جهان بوده و هست. به طوری که امروزه کشاورزی و توسعه کشاورزی به عنوان موتور محرکه و نیروی پیش برنده توسعه به طور عام و توسعه روستایی به طور خاص می باشد،در حالیکه خود توسعه کشاورزی نیز به اهرم توانمندی به نام ترویج کشاورزی نیازمند است. هر دوی این مفاهیم امروزه دچار تغییر وتحولات شدیدی می باشند به طوریکه کشاورزی شدیدا با بحث پایداری در چالش می باشد و ترویج نیز به تبع آن تحولات ساختاری و کاركردی بسیاری را به خود دیده است. این قسمت به بررسی مفاهیم واندیشه های پایداری در کشاورزی می پردازد وبدنبال آن تغییرات ساختاری وکارکردی ترویج را در جهت حمایت از پایداری در کشاورزی مورد بررسی قرار می دهد.
لغت پايدار برشرايط يكنواخت و با ثبات دلالت دارد . شرايط يكنواخت افق هاي دور دست را در بر مي گيرد . عدم شناخت و اطلاعات كافي و فقدان تفاهم در مورد منابع ، آب و هواي جهان و تنوع آن ، تكنولوژي آينده ، نقش مردم در كشاورزي و رابطه كشاورزي با محيط باعث شده است كه پيش گويي در رابطه با آينده كشاورزي مشكل باشد .
كشاورزي پايدار نوعي كشاورزي است كه در جهت منافع انسان بوده ، كارايي بيشتري در استفاده از منابع دارد و با محيط در توازن است . به عبارتي كشاورزي پايدار بايد از نظر اكولوژيكي مناسب ، از نظر اقتصادي توجيه پذير و از نظر اجتماعي مطلوب باشد .
ظهور کشاورزی پایدار:
به طور کلی (Sheferd 1998) معتقد است که در زمینه توسعه روستایی چهار تحول و پیشرفت نظری عمده صورت گرفته است که عبارتند از: 1- توسعه کشاورزی پایدار 2- نهادها و موسسات پایدار محلی 3- دگرگونی بنیادی در رهیافت های مبتنی بر پروﮊه 4- دیدگاههای مربوط به جنسيت .
همانطور که در بالا اشاره شد در بستر این تغییر پارادایم در توسعه روستایی بحث پایداری در کشاورزی حضوری جدی یافت ، بطوريكه امروزه يكي از جنبه هاي مهم در توسعه پايدار ، كشاورزي پايدار است . در زمینه کشاورزی علت اصلی ظهور پایداری را می توان در تاریخ اجرای برنامه های انقلاب سبز و کشاورزی مدرن و انتقادات وارد بر آن جستجو نمود . به طوریکه در اکثر قریب اتفاق مناطقي که در آنها فناوری های انقلاب سبز توليد را افزایش داده بوند ،اثرات زیست محیطی و اجتماعی معکوسی پدید آمده است.از جمله این مشکلات عبارتند از:
آلودگی آب از طریق آفت کشها ، نیتراتها، از دست رفتن خاک و تلفات دام ، صدمه زدن به حیات وحش ،اختلال در زیست بومها و ایجاد مشکلات بهداشتی در آب آشامیدنی .
آلودگی مواد غذایی و علوفه دامی با بقایای آفت کشها ، نیتراتها و آنتی بیوتیکها .
خسارت به مزرعه و منابع طبیعی از طریق آفت کشها ،که باعث صدمه زدن به کشاورزانی که مشغول به کاراند و عموم مردم و نیز اختلال در زیست بوم ها و زیان رساندن به حیات وحش می شود .
آلودگی جو با آمونیاک ،اکسید ازت ،متان و مواد حاصل از سوختن که در کاهش ازن نقش دارند و گرم شدن زمین .
استفاده مفرط از منابع طبیعی که باعث کاهش آب زیرزمینی و زیان به گیاهان خوراکی وحشی و رستنگاهها و نیز موجب کاهش ظرفيت آنها در جذب مواد زاید می شود و همچنین باعث ماندابي شدن و افزایش شوری می گردد.
تمایل به استاندارد کردن و تخصصی کردن کشاورزی با روی آوردن به رقمهای جدید بذر که موجب از دست رفتن رقمها نﮊادهای سنتی می شود .
خطرهای بهداشتی جدید برای کارگران در صنايع شمیایی کشاورزی و عمل آوری مواد غذایی (Pretty ، 1995 ).
Sheferd ( 1998 ) انتقادات وارد بر انقلاب سبز را که در نتيجه بستری را برای معرفی مفهوم پایداری در کشاورزی فراهم آورد به شرح زیر بر می شمارد: نا برابر یهای جغرافیایی ،نا برابری های اجتماعی - اقتصادی ،نا برابری در اشتغال و دستمزد ها،تضادها و اختلاف ،بر هم خوردن امنیت غذایی و به خطر افتادن سلامتی انسانهاو محیط زیست ..تحقیقات متعدد دیگری نیز نگرانی ها درباره نقش منفي کشاورزی سنتی و انقلاب سبز را بر محیط زیست گزارش کرده اند (Agabaje & et al ، 2001 ) ، ( Rasull ، Tapa ، 2003 ) ، ( Leeuwise ، 2004 ) ، ( Gamon & Scofield ، 1998 ) .
در مقاله تعریف و اجرای کشاورزی پایدار به افزایش انرﮊی مصرفی در هر بوشل محصول تولیدی از جمله (انرﮊی براي تولید مواد شیمیایی و ماشین آلات ) در مقابل کاهش ذخایر انرﮊی نیز به عنوان نگرانی حاصل از فعالیتهای تولیدی حاصل از انقلاب سبز اشاره شده است.
در ادامه اشاره می کند که نسبت انرﮊی خروجی به ورودی به طور تصاعدی حالت نا مطلوبتری یافته است به طوری که از میزان 3 در دهه 1940 به کمتر از 8/1 تا دهه 1980 کاهش داشته است و راهبردهای کاربری اراضی با استفاده از انرﮊی های متمرکز نا محدود را در بلند مدت پایدار نمی داند (سال؟و نویسنده ) . یکی از هزینه های کاملا پنهان کشاورزی انقلاب سبز و مدرن سوختهای فسیلي است که باید برای بالا نگه داشتن سطح بازده مصرف شوند به طوریکه برای تولید هر کیلوگرم غله در شرایط انقلاب سبز پر نهاده 3تا10 مگا ﮊول انرﮊی مصرف می شود در حالیکه این میزان در کشاورزی پایدار 5/0 تا 1 مگا ﮊول انرﮊی مصرف می شود (Pretty ، 1995 ).
کشاورزی پایدار چیست؟
تلاشهای بسیاری برای تعریف پایداری به طور تجريدي صورت گرفته است. مفهوم كشاورزي پايدار از سال 1987 رايج شد ، ولي قبل از آن نيز در دهه 1940 به صورت مترادف با اصطلاحاتي چون كشاورزي ارگانيك ، طبيعي ، اكولوژيك و كم نهاده بكار برده مي شد. البته مفهوم و مضمون توسعه پايدار كه كشاورزي پايدار نيز بخشي از آن محسوب مي شود تنها متعلق به دوران معاصر نيست . به نحوي كه بعضي تاريخچه آن را به نيوتن ، جان لاك ، توماس جفرسون و چارلز داروين و حتي به آسياي قديم نيز نسبت مي دهند . اما همانطور كه گفته شد واژه پايداري به دنبال پيامدهاي اقتصادي ، اجتماعي و بالاخص زيست محيطي فعاليتهاي انسان مورد استفاده قرار گرفت . از هنگام تعریف کمیسیون برونت لند (Brount Land ) از توسعه پایدار در سال 1987 حداقل بیش از 80 تعریف ابداع شده است که هریک تفاوتهای ظريفی با دیگری دارد و بر ارزشها ، اولویتها و هدفهای خاصی تاکید می کند (Pretty ، 1995 ، 1998) . واﮊه كشاورزی پایدار ، از دیدگاه افراد مختلف معانی مختلفی دارد؛ که بستگی دارد به حیطه علاقه و سابقه آنها. کشاورزان ، متخصصان محیط زیست ، حافظان منابع طبیعی و ساکنان روستایی همگی علائق و نگرانی های متفاوتی دارند و بنابراین کشاورزی پایدار را به صور مختلفی تعریف می کنند ؛ بنابراين تعریف واحدی برای کشاورزی پایدار وجود ندارد.
كشاورزي پايدار
sustainable agriculture
الف ) تمركز :
.۱تعدادكشاورزان كم
.2كنترل زمين، .3 منابع و سرمايه توسط تعداد معدودي بهره بردار
.4 تمركز نواحيتوليدي وصنايع تبديلي كشاورزي
الف ) عدمتمركز:
.1 تعدادكشاورزان نسبتا زياد
.2 كنترل زمين، .3 منابع و سرمايه توسط تعداد نسبتا زيادي بهره بردار
.4 نواحيتوليدي و صنايع تبديلي پراكنده
ب ) وابستگي :
.1 واحدهايتوليدي بزرگ سرمايه بر و متكي به تكنولوژي پيشرفته
.2 وابسته بهمنابع خارج از مزرعه ( انرژي ،3. نهاده ها ،4. اعتبارات و غيره
.5 وابسته بهبازار مصرف در سطوح ملي و جهاني
.6 نيازمند بهدانش متخصصين وكارشناسان در سطوح بالا
ب ) عدموابستگي :
.1 واحدهايتوليدي نسبتا كوچك،2 . نياز به سرمايه كمتر و تكنولوژي مناسب
.3 نياز كمتربه منابع خارج از مزرعه ( انرژي ،4. نهاده ها ،5. اعتبارات و غيره .6 توليد درجهت خود كفايي خانواده ،7. جامعه و منطقه
.8 تاكيد دربكارگيري دانستنيهاي علمي پيشرفته و همچنين استفاده از دانش ،9. مهاتها ،10. تجارببومي و محلي
ج ) رقابت :
.1 تاكيد برعلائق و منافع فردي (عدم نياز به همكاري)
.2 سنتهايمربوط به فعاليت هاي كشاورزي و همچنين فرهنگ روستايي به كنار گذاشته شده
.3 عدم نيازكشاورز به جوامع كوچك روستايي.
.4 حداقل نيازبه نيروي كارگر و يكنواختي در كارهاي كشاورزي
.5 تاكيد برجنبه هاي تجاري ( اقتصادي ) در انجام فعاليت هاي كشاورزي
.6 تاكيدفراوان بر سرعت انجام كار ،7. كميت و منافع بيشتر
ج ) همكاري وتشريك مساعي :
.1 تاكيد برتشريك مساعي (نياز به همكاري در زمينه هاي مختلف)
2 . عتاقه بهسنتهاي كشاورزي و فرهنگ روستايي و پاسداري از آنها
.3 ضرورت وجودجوامع روستايي كوچك براي انجام كارهاي كشاورزي
.4 كار كشاورزينيازمند به نيروي كارگر و فعاليت كشاورزي كاري مورد ستايش
5 . كار كشاورزيهم شيوه زندگي هم منبع درآمد
.6 تاكيد برتداوم ،7. كيفيت و مطلوب بودن كار
د ) سلطه برطبيعت :
.1 جدايي انساناز طبيعت
.2 استفادهبدون محدوديت از منابع طبيعي
.3 عدم توجه بهدوباره گردش درآوردن ضايعات مزرعه
.4 بالانگهداشتن سطح توليد با بكارگيري نهاده هاي شيميايي (كود ها و سموم)
.5 تعددفرايندها در صنايع تبديلي غذايي و كشاورزي
د) همنواييبا طبيعت :
.1 عدم جداييانسان از طبيعت
.2 استفادهمعقول از منابع طبيعي
.3 تاكيد بردوباره به گردش درآوردن ضايعات مزرعه و استفاده از آنها در فعاليتهايزراعي
.4 بالانگهداشتن سطح توليد از طريق اعمال بهزراعي به منظور حفظ سلامت خاك
.5 محدود بودنمراحل در صنايع تبديلي غذايي و كشاورزي
ه ) ويژهكاري يا تخصصي بودن كشت :
.1 زراعت عمدتاتك محصولي
.2 تداوم كشتيك محصولي در سالهاي متمادي
.3 جداييفعاليت هاي توليدي از فعاليت هاي دامداري
.4 اعمال نظام) برنامه) توليد با عنايت كمتر به شرايط اكولوژيك محلي
.5 تاكيد برجنبه هاي خاص از دانستنيهاي علمي وفني كشاورزي
ه) تنوع ياگوناگوني كشت :
.1 زراعت چندمحصولي
.2 بكارگيرينظام تناوب زراعي در برنامه چند ساله كشتكار
.3 تلفيقفعاليت هايزراعي و دامداري
.4 تنظيمبرنامه هاي توليدي متناسب با شرايط اكولوژيكي محلي
.5 توجه بهمجموع دانستيهاي مربوط به علوم و فنون كشاورزي
و ) بهرهبرداري بي رويه :
.1 ناديدهگرفتن هزينه هاي غيرمستقيم (هزينه هاي مربوط به صدمات زيست محيطي ناشي از جريانتوليد)
.2 اهميت بهمنافع كوتاه مدت
.3 وابستگيشديد به منابع تجديد نشونده (مواد نفتي وغيره (
. 4 وابستگي بهرشد اقتصادي و بالا رفتن سطح مصرف
. 5 تاكيد برموفقيت هاي اقتصادي و مالي (توجه به جنبه هاي مادي زندگي(
و ) بهرهبرداري مفيد :
.1 محاسبه تمامهزينه ها
2. مستقيم و غير مستقيم
.3 اهميت بهمنافع كوتاه مدت و بلند مدت
.4 وابستگي بهمنابع تجديد شونده (احتياط در مصرف منابع تجديد نشونده (
5 . تاكيد برمصرف محدود وحفظ منافع نسل هاي آينده
.6 توجه بهظرفيت هاي فردي "خود شناسي" (توجه به جنبه هاي مادي و معنوي زندگی)
اهداف کشاورزی پایدار :
اهداف کشاورزی پایدار ارتباط نزدیکی با تعاریف آن دارند و در واقع جمع بندی این تعاریف می باشند . یک برنامه کشاورزی پایدار موفق در بر گیرنده هفت هدف زیر می باشد:
فراهم کردن امنیت غذایی همراه با افزایش کمی و کیفی آن ضمن در نظر گرفتن نیاز های نسلهای بعدي ؛
حفاظت از منابع آب،خاک و منابع طبیعی؛
حفاظت از منابع انرﮊی در داخل و خارج از مزرعه ؛
حفظ و بهبود سود آوری کشاورزان ؛
حفظ نیروی حیات جامعه روستایی ؛
حفظ تنوع زیستی ؛
قابلیت پذیرش از سوی جامعه ؛
البته اهداف مشابهی را برای کشاورزی پایدار قائل شده اند ،ضمن اینکه ایجاد زیر ساخت های اجتماعی و اقتصادی پویا برای جوامع روستایی را نیز به این فهرست اضافه می نمایند.
در کتاب با آفرینی کشاورزی ،(پرتی،1996) ، کشاورزی پایدار را عبارت از هر نوع نظام تولید مواد خوراکی یا الیاف می داند که به طور نظام یافته هدفهای زیر را دنبال می کند:
در آمیختن کامل تر فرآیندهای طبیعی از قبیل چرخه ی مواد غذایی،تثبيت ازت و روابط آفت – دشمن طبیعی با فر آیندهای تولید کشاورزی ؛
کاهش کاربرد آن دسته از نهاده های غیر زراعی ، بیرونی و تجدید نشدنی که قابلیت آنها برای وارد آوردن خسارت به محیط زیست یا صدمه زدن به بهداشت کشاورزان و مصرف کنندگان بسیار زاید است و استفاده هدفدار تر از نهاد های باقی مانده به منظور حد اقل رساندن هزینه های متغییر مصرف می شوند؛
دسترسی منصفانه تر به منابع و فرصتهای تولید و پیشرفت در جهت دستیابی به شکل هایی از کشاورزی که ا ز نظر اجتماعی عادلانه تر است؛
استفاده بسیار مولد تر از استعداد بالقوه زیست شناختی و ﮊنتیکی گونه های گیاهی و جانوری ؛
استفاده بسیار مولد از دانش و عملیات محلی، از جمله رهیافت های نو آورانه ای که هنوز دانشمندان آنها را کاملا درک نکرده اند یا کشاورزان به طور گسترده آنها را نپذیرفته اند؛
افزایش خود اتکایی در میان کشاورزان و روستاییان؛
تطبیق هرچه بیشتر الگوهای کشت و استعداد تولید، معضلات زیست محیطی اقليم و چشم اندازطبیعت برای تضمین پایدار دراز مدت سطوح کنونی تولید ؛
تولید سود آور و کارآمد با تاکید بر مدیریت تلفیقی مزرعه و حفاظت از خاک،آب ، انرﮊی و منایع زیستی.
هدف کشاورزی پایدار عبارت است از افزایش تنوع فعالیتها در مزرعه ، همراه با افزایش پیوندها و فر آیندهای میان آنها. در کشاورزی پایدار محصولات فرعی یا ضایعات حاصل از یک جزء يا فعالیت،نهاده اي مي شوند براي جزئي ديگر . از آنجا كه فرايندهاي طبيعي به طور فزاينده اي ، جايگزين نهاده هاي بیرونی می شوند، تاثیر نهادهای بیرونی بر محیط زیست کاهش می یابد.
هدف کشاورزی پایدار را حفظ سطوح ضروری تولید به منظور بر آورده کردن جمعیت در حال رشد جهان بدون تخریب محیط زیست می دانند که به مفهوم نگرانی برای ایجاد در آمد، ترویج سیاستهای مناسب و حفظ منابع طبیعی می باشد .
همه اهداف كشاورزي پايدار را در قالب پنج اصل كلي زير بيان مي كند :
همسو نمودن فعاليت هاي كشاورزي با فرايندهاي اكولوژيكي
بكارگيري فناوري ها مناسب و اتخاذ يك مديريت صحيح و معقول در روند توليدات كشاورزي
عدم بكارگيري نهاده ها و مواد شيميايي كه براي محيط زيست وسلامت بشر و حيوانات خطرناك هستند
افزايش توليد محصولات كشاورزي با بهره گيري از پتانسيل بيولوژيكي و ژنتيكي گونه هاي مختلف
استفاده عاقلانه از منابع و حفظ واحياي منابع تجديد شونده و غير قابل تجديد
در مقاله توسعه پايدار كشاورزي ، مؤلفه ها و شاخص ها، اهداف كشاورزي پايدار را موارد زير مي داند :
افزايش ارزش محصولات كشاورزي بويژه محصولات كشورهاي فقير
كاهش آثار زيست محيطي در بخش كشاورزي .
نتيجه گيري:
كشاورزي پايدار يك فرايند بيولوژيكي است و سعي در تقليد كردن از خصوصيات كليدي يك اكوسيستم طبيعي دارد ولي عملكرد حداكثر از اهداف آن است . كشاورزي پايدار باعث پيچيدگي اكوسيستم زراعي مي شود ، كارايي چرخش عناصر غذايي در اين نوع كشاورزي افزايش مي يابد و از خورشيد به عنوان منبع اصلي انرژي براي به حركت درآوردن سيستم بهره برداري مطلدب مي شود.
صابر | 14:3 - چهارشنبه هفتم مهر 1389
صابر | 11:48 - یکشنبه بیست و هشتم شهریور 1389